کومرٱ ڤلات آزربایجان

د ڤیکیپدیا، دونسمنامٱ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کومرٱ ڤلات آزربایجان
Azərbaycan Respublikası
سورۊ زایارٱیی

پاتٱخت
(و گٱپتری شٱئر)
باکۊ
40°25′N 49°50′E / 40.417°N 49.833°E / 40.417; 49.833
زڤون(یٛا) جاڤٱنٱ تۏرکی آزربایجانی
دۉلت کومرٱ ڤلات
 -  سرکومرٱ اْلهام علییف
 -  یاریکار سرکومرٱ آرتۊر راسی زادٱ
 -  رئیس پارلمان
آزگٱ قانون دیاری پارلمان
جاگٱپی
 -  کۊملۊس ۸۶٬۶۰۰ کیلۊمتر چارسیک 
۳۳٬۴۳۶ مایل چارسیک 
 -  درسد اۉیا ۱٫۶
نوفۊس
 -  2007 نئهابینی ۸٬۹۹۷٬۴۰۰ 
تولید ناخالس میٛنجاڤلاتی (PPP) 2015 نئهابینی
 -  کوملۊس ۶۵٬۵۲۳ تریلیارد دولار (۸۸ام)
 -  تولید سرونٱ 12,331 
جادیارکون گٱپ کلۊنکاری آئم (2013) 0.716 
یٱکال پیل مٱنات (AZN)
راساگٱ گاتی EET
لا راننٱیی راست
ISO 3166 code AZ
پۊشگر اینترنتی AZ
رازینٱ تلفون ۹۹۴

کومرٱ ڤلات آزربایجان چوٙأ:ڤ تۏرکی آزری گٱپتری ڤلات راساگٱ قفقاز ٱ کاْ ها د گوڤاردگٱ اورۊپا ۉ آسیا هارگٱ ٱفتاونشیݩ ۉ لا دریا خزر . پاتٱخت ڤلات آزربایجان شٱئر باکۊ ٱ.

ڤلاتیٛا ايران کاْ ها د هارگٱ، ٱرمنستان ۉ تۏرکیٱ کاْ ها د لا ٱفتاونشیݩ، گورجستان کاْ ها د شمال ٱفتاونشیݩ ۉ رۊسیٱ کاْ ها د شمال آزربایجان هومسایا ایٛ ڤلاتن. هٱمچنی ایٛ ڤلات ڤا ڤلاتیٛا تورکمنستان ۉ قزاقستان د لا بال اۉیی دریا خزر مٱرز اۉیی دارٱ. نوفۊس ایٛ ڤلات د سال ۲۰۱۲ نزیک د ۹٫۱۲۵ ملیون کٱس بیٱ. تولید ناخالس میٛنجاڤلاتی د ڤلات آزربایجان د سال هومبٱراڤٱر بیٱ ڤا ۷۲ میلیارد دولار(د پایٱ ٱرزش نومدار) کاْ بیشتر د ۹۷ میلیارد دولار (ڤ د پایٱ آز خٱرین) بیٱ. [۱] رٱهزیشت ڤلات آزربایجان فرٱ دئمادار و ڤیرگارمٱنٱ ۉایٛ ڤلات ٱڤلی ڤلاتیٱ کاْ ڤا یٱ کاْ دۏبیٛشتر د نوفۊسش موسٱلمونن دش اوپرا و تیارت فرٱ هیٛ.[۲] کومرٱ ڤلات مردوم کیٛخا آزربایجان کاْ د سال ۱۹۱۸ رٱڤٱندیٛاری بی، د سال ۱۹۲۰ زارۊیی زیرباٛرٱق کومرٱ ڤلاتیٛا یٱکاگرتٱ شۉرٱڤی بی.[۳] آزربایجان د سال ۱۹۹۱ زارۊیی د نۏ خودسلادار بی. یٱ گوری نوئا د خودسلادار بیئنش، د روخ ڤٱن جٱنڳ قٱرٱباغ کوسار، ھومساش ٱرمنستان راساگٱ قٱرٱ باغ کوسار، و راساگٱیا چارقر ڤنٱ ۉ راساگٱیا میٛنجا ڤ چی کرکی، یۊخاری اٛسکیپارا، برخوردارلی ۉ سوفۊلو نٱ سی خوش گرت. کومرٱ ڤلات قٱرٱ باغ د راساگٱ قٱرٱباغ رٱڤٱندیٛاری بی ۉ تا ایساْ هم هیش ڤٱلی هیچ ڤلاتی ڤنٱ چی یاْ ڤلات خودسلادار نٱشناختٱ ۉ ڤ شیڤٱ دۊجۊرٱ ایساْ هم یٱکیٛ د زیربٱیٛرجایا ڤلات آزربایجان ٱر چی ڤ شیڤٱ دوفاکتو نوئا د جٱنڳ یاْ ڤلات خودسلادار بیٱ.

کومرٱ ڤلات خودسلادار نٱخجٱڤان کاْ یٱکیٛ د زیربٱئرجایا جیٛگا بیٱ ۉ جیٛگا مٱنٱ د ڤلات ٱسلی کومرٱ ڤلات آزربایجان ٱ و هٱمچنی آستوݩ خودسلادار قٱرٱباغ کوسار ٱندومیٛا فدرال کومرٱ ڤلات آزربایجانن. راساگٱ قٱرٱباغ ۉ هٱف تا زیربٱئرجا چارقرش کاْ هان د لا هارگٱ ٱفتاونشیݩ کومرٱ ڤلات آزربایجان د کارگرایی روخ ڤٱن جٱنڳ قٱرٱباغ رٱتنٱ زیٛر باٛرٱق نیرۊیا ٱرمنستان.[۴]

جۊر هوکۊمٱت کومرٱ ڤلات آزربایجان، کومرٱ ڤلات پارلمانی چٱن پارتی ڤا یاْ مجلس قانوݩ ٱ، ایٛ کومرٱ ڤلات سکۊلار ٱ کاْ د سال ۲۰۰۱ ٱندوم لیر هومفکری اورۊپا بیٱ.

دین ۉ زڤون[آلشدکاری]

کٱلیمٱ الله کاْ ڤ شیڤٱ یاْ بلیزٱ آکر نشوݩ زایاراْیی آزربایجان نشوݩ دیارکون ریشٱیا زٱرتوشتی و اْسلامی ایٛ ڤلات

95 دٱرسٱد نوفۊس کومرٱ ڤلات آزربایجان موسٱلمونن. 85 دٱرسٱد نوفۊس کومرٱ ڤلات آزربایجان شیعٱ و 15 دٱرسٱد باقی سونی ین.[۵]

زڤون جاڤٱنٱ ڤلات آزربایجان تورکی آزری ٱ. د لا زڤون تورکی آزری، زڤونیٛا رۊسی، ٱرمنی، لزگی، کوردی، تالشی و تاتی هٱم د ایٛ ڤلات هٱچایٱ مۊئٱن. تورکی آزری د دیجا بٱئرکرد زڤونی ها د زیربٱئرجایا تورکی هارگٱ ٱفتاونشیݩ ۉ یا تورکی اوغۊز. تورکی آزری، تورکی اْستامبۊلی ۉ تورکمنی هان د جٱرغٱ تورکی هارگٱ ٱفتاونشیݩ (اوغۊز).

ریشٱ نوم[آلشدکاری]

چئنی کاْ د نوم آزربایجان میٛا ایٛ نوم د کٱلیمٱ آتروپات کاْ یٱکیٛ د ساتراپیٛا گات پاتشایی هٱخامنشی بیٱ گرتٱ بیٱ. ایٛ کٱلیمٱ د کتاو نٱزٱر کردٱ ٱڤستا اومائٱ ۉ چنی کاْ دیارٱ ایٛ کٱلیمٱ یاْ کٱلمیٱ ریشٱ دار ۉ دئمادارٱ. آتروپات د زڤونیٛا ایرانی دئمادار هومبٱراڤٱرٱ ڤا جایی کاْ ڤا تٱش پٱر و پیم کاری بیٱ ۉ یا جاگٱ تٱش نٱزٱر کردٱ. چئنی کاْ ڤیرگار دونسمنیٛا یۊنانی چی اْسترابو ۉ دیۊدور سیسیلی گوتنٱ نوم یۊنانی ایٛ راساگٱ آتروپاتکان بیٱ کاْ اۊساْ بیٱ ڤ آزرآبادگان ۉ آزربایگان ۉ ایساْ بیٱ ڤ آزربایجان کاْ نوم ایسنی آزربایجان د کٱلیمٱ آزرپایگان اومایٱ ۉ اۊساْ کاْ عرۉیٛا د سٱدٱ هٱفتوم مالکٱنوݩ اومانٱ د ڤلات آزرپایگان اۊسنی سی یٱ کاْ د عرۉی کتاوی هٱرفیٛا گ ۉ پ ناریمۊ آزرپایگان بیٱ ڤ آزربایجان.

ڤلات شناسی[آلشدکاری]

توپوگرافی کومرٱ ڤلات آزربایجان

کومرٱ ڤلات آزربایجان ها د هارگٱ رشتٱ کۏیا قفقاز ۉ ڤارو گئلال ٱرٱس ۉ لا دریا خزر. ساْ تا رشتٱ کۏیا قفقاز گپ د شمال، قفقاز کوچ د ٱفتاونشیݩ و کۏیا تالش کاْ ها د لا هارگٱ ایٛ ڤلات، چارقئر ایٛ ڤلات ناْ گرتنٱ. ایٛ کۏیا د ڤٱرگرتٱ ۴۰ دٱرسٱد د جاگٱپی کومرٱ ڤلات آزربایجانن[۶] و تیغئشت کۏ بازاردۊزۊ (Bazardüzü) ڤا بلٱنگی ۴۴۶۶ متر بلٱنگتری جاگٱ ناْ د کۏیا ڤلات آزربایجان سی خوش گرتٱ. راساگٱیا میٛنجایی ڤلات آزربایجان کاْ د ڤٱرگرتٱ جولگٱیا موغان ۉ میل ۉ بال اۉ دریا خزر فرٱ د ریتراز دریا هارترٱ جۊری کاْ د پاراْیی د جایا د ریتراز دریا 27 متر هارترٱ. کومرٱ ڤلات آزربایجان د چارقئر ها د هۊشگی ۉ ٱلڤٱت دریا خزر کاْ ها د لا ٱفتازٱنوݩ ایٛ ڤلات یاْ دریاچٱ ئا ۉ ٱنازٱ مٱرز اۉیی ڤلات آزربایجان د ایٛ ڤلات نزیک ڤ 800 کیلۊمترٱ. شیڤٱ گیایی کومرٱ ڤولات آزربایجان فرٱ غٱنیٱ ۉ گیایا جۊر ڤا جۊری هان د ایٛ ڤلات.

لئریٛا اسماعیلیٱ
کۏ مورو د قفقاز
کۊ بیٛش بارماق

مٱرزیا[آلشدکاری]

 • ٱرمنستان: ۱۰۰۷کیلۊمتر  • ایران: ۷۶۵کیلۊمتر  • گورجستان:۴۸۰کیلۊمتر  • رۊسیٱ: ۳۹۰کیلۊمتر  • تورکیٱ: ۱۵ کیلۊمتر (د لا کومرٱ ڤلات خودسلادار نٱخجٱڤان)

اۉ هٱڤا[آلشدکاری]

میونٱ بارشت سالونٱ د کومرٱ ڤلات آزربایجان
میونٱ گرما سرما سالونٱ د کومرٱ ڤلات آزربایجان

د دیجا اۉ هٱڤایی، کومرٱ ڤلات آزربایجان چٱن تا اۉ هٱڤا جۊر ڤا جۊر دارٱ. جۊری کاْ د میٛن ۱۱ راساگٱ اۉ هٱڤایی ۹ جۊر راساگٱ اۉ هٱڤایی ها د ڤلات آزربایجان.[۷] گیرینج میٛنجا هٱڤا د راساگٱیا چٱمدار شمال ۉ ٱفتاونشیݩ ڤلات آزربایجان تا ۶ سانتیگراد د زمسوݩ ۉ ۳۶ گیرینج سانتیگراد د تۉسوݩ میٛرسٱ، جۊری کاْ د راساگٱیا کوسار ٱفتۉنشین گرما سرما هٱڤا د زمسونیٛا تا ۹ گیرینج ۉ ۱۲ گیرینج سانتیگراد د تۉسوݩ میٛرسٱ. هارتری دما د شٱئر اوردۊباد تا ۳۳- گیرینج سانتیگراد ۉ بالاتریݩ گرما سرما د جولفا تا ۴۶ گیرینج سانتیگراد دیٛاری کردٱ.[۸] د کول شمال ۉ ٱفتاوزٱنوݩ ڤلات آزربایجان اۉ هٱڤا هۏشگ ۉ کوساری دارٱ ڤٱلی ری ڤ ریش د راساگٱ هارگٱ ٱفتاۉزٱنوݩ اۉ هٱڤا نٱمدار و بیترٱ. راساگٱیا ٱفتاونشیݩ ۉ شمالی ۉ هارگٱ د ڤٱرگرتٱ قٱرٱباغ ۉ شمال ٱفتاوزٱنوݩ کومرٱ ڤلات خودسلادار نٱخجٱڤان، نسار کۏیا قفقاز ۉ راساگٱ لنکران-آستارا ۉ کۏیا تالش فرٱ نٱمدارن.

بٱئرکرد ڤلاتی[آلشدکاری]

کومرٱ ڤلات آزربایجان د ڤٱرگرتٱ ۵۹ زیربٱئرجا، ۱۱ شٱئر و ۱ کومرٱ ڤلات خودسلادار ٱ. کومرٱ ڤلات خودسلادار نٱخجٱڤان ۷ تا زیربٱئرجا دارٱ ۉ د کول ایٛ ڤلات ۶۶ تا زیربٱئرجا دارٱ. اْزافٱ د یٱ ڤلات آزربایجان ۱۰ تا راساگٱ اومۊری دارٱ. هر راساگٱ اومۊری د ڤٱر گرتٱ چٱنتا زیربٱئرجا ئٱ. راساگٱیا اومۊری کومرٱ ڤلات آزربایجان ڤنونن:

  • آبشۊران
  • قوبا-خاچماز
  • داغلیق شیرڤان
  • شٱکی-زاکاتالا
  • گٱنجٱ-قازاخ
  • یۊخاری قاراباغ
  • کٱلبٱجٱر-لاچین
  • کۊرا
  • کۊرای میٛنجایی
  • لنکران-آستارا

شٱئریٛا نازار[آلشدکاری]

چوٙأ:شٱریا گٱپ کۊمرٱ ڤولات آزربایجان

ڤیرگار[آلشدکاری]

کومرٱ ڤلات آزربایجان ڤیرگار فرٱ دراز ۉ نازاری دارٱ.

دئما ڤیرگار[آلشدکاری]

دئماتری ایسجا بیئن بشر د کۊمٱرٱ ڤولات آزربایجان میرسٱ ڤ هزار هزار سال دئماتر. دیٛارجۊریٛا غار آزیخ د زیربٱئرجا فوزولی چئنی دیٛاری میٛکٱ کاْ آرنگیٛایی د زهشت بشر ڤا دئماتری ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال دئماتر د ای راساگٱ بیٱ.[۹] بٱرد نڤشتٱیا کشیاریٛا قٱبۊستان هم هان مال ۱۲ هزار سال دئماتر. د سٱدٱ نۏئم دئما زارۊ سکایا د ایٛ راساگٱ کاْ ایساْ ڤا نوم کومرٱ ڤلات آزربایجان نوم دیٛار بیٱ ایسجا بیئن. ڤا دئما ڤنو مادیٛا ۉ اۊساْ نوئاتر د مادیٛا، هٱخامٱنشیٛا ڤا سردیڤونیاری کۊروش ایٛ راساگٱ ناْ گرتن. د گات سولۊکیٛا گوماشتٱیا سولۊکی د ایچاْ پاتشایی میٛ کردن.[۱۰]

گات دئماتری[آلشدکاری]

د گات سٱدٱ ٱڤٱل تا سئوم زارۊیی رۊمیٛا ایٛ راساگٱ ناْ گرتن ۉ دش گوتن آلبانیا [۱۱] د ایٛ گات بی کاْ پاتشایی مٱسیی آلبانیا قفقاز دیٛاری کرد ڤٱلی ایٛ سلسلٱ د سال ۲۵۲-۲۵۳ نوئا زارۊ ڤ دٱس شاپۊر ٱڤٱل ساسانی ڤاجگوݩ بی.[۱۲] د گات دئما زارۊ سی گرتن ایٛ راساگٱ میٛنجا اْمپراتۊری رۊمیٛا، پاتشایی ساسانی ۉ پاتشایا ڤلات نشیݩ درگرت ۉ د گات فرٱ درازی ایٛ کٱشمٱکٱش نوئا داشت .[۱۳]

گات اٛسلام[آلشدکاری]

د گات ری دیٛاری اٛسلام سلسلٱ مٱسیی میٛرانیٛا د آلبانیا قفقاز پاتشایی میٛکردن. ڤنو سی همیشٱ د لا تۏرکیٛا خزر د لا شمال ۉ عرۉیا د لا هارگٱ د هال ۉ بار سٱئم ڤونن بیئن. عرۉیا موسلموݩ نوئا د شکست دٱئن رۊمیٛا ۉ ساسانیٛا چول کردن سی ڤلات آزربایجان ۉ نوئا د شکست دٱئن مٱسییا ڤا سردیڤونکاری جٱڤانشیٛر د سال ۶۶۷ زارۊیی بیئن ڤ پاتشایا ایٛ راساگٱ.[۱۴]

شرڤانشاهیٛا[آلشدکاری]

کاخ شرڤانشا د شٱئر باکۊ

د آخریا سٱدٱ دۏئم ٱفتاوی شرڤانشاهیٛا بیئن ڤ پاتشا و دیڤوندار راساگٱ آزربایجان. ڤنو ڤا اوماین سلجۊقیٛا هٱنی د تٱخت شایی مٱنن، سی یٱ کاْ ڤنو باج میٛدٱن ڤ سلجۊقیٛا. ایٛ سلسلٱ تا گات ڤاجگوݩ بیئنش د سال ۹۱۷ ٱفتاوی (۹۴۵ مالکٱنون) ڤ دٱس شا تٱماس یٱکوم سٱفٱڤی، پاتشا ڤلات نشین بٱئرجایایی د آزربایجان خوسوسٱن راساگٱ شمال ٱفتاونشیݩ ایٛ ڤلات بیئن.

غٱزنٱڤیا و سلجۊقیا[آلشدکاری]

د سٱدٱ پنجم ٱفتاوی غٱزنٱڤیٛا پاراْیی د بٱرجایا راساگٱ آزربایجان ناْ گرتن. نوئا غٱزنٱڤیٛا سٱلجۊقیٛا هٱم کاْ یٱ هوکۊمٱت لۉن تۏرک بیئن پاتشا راساگٱ آزربایجان بیئن. ایٛ گات، گات نازارکاری نیسموݩ فارسی د راساگٱ آزربایجان ٱ. نوم دیٛارتری باٛت بٱنیٛا ای گات، نزامی گٱنجٱڤی ۉ خاقانی شرڤانی بینٱ.[۱۵]

چول کاری موغول و تیمۊر[آلشدکاری]

د سٱدٱیا سیزدٱ ۉ چاردٱ زارۊیی ڤا چول کاری موغولیٛا ۉ تاتاریٛا (تاٛمۊر لٱنگ) سلسلٱیا یا ڤلات نشین د باٛن رٱتن. د سٱدٱ پومزٱ زارۊیی خانات ڤلات نشین زیر ناْخیز سلسلٱ آق قۊیونلۊ بیئن، ایٛ سلسلٱ یا تا گات پاتشا بیئن شا اْسماعیل سٱفٱڤی بیٛشتر بٱرجایا ٱران، شرڤان ۉ قٱرٱباغ ناْ زیر ناْخیز خوشو داشتن. ٱران ۉ شرڤان (کومرٱ ڤلات آزربایجان) ٱندوم ٱڤلی راساگٱ یایی بیئن کاْ شا اْسماعیل ٱڤٱل سٱفٱڤی ڤنو ناْ گرت. نوئا د جٱنڳ ڤیرگارمٱن چالدوران ایٛ راساگٱ موڤٱقٱتی رٱت زیر ناْخیز تۏرکیٛا عوسمانی تا دٱس آخر یاْ گلٛ هٱنی ۉ نوئا هشتاد سال د گات (شا عباس) ایرانیٛا ایٛ راساگٱ ناْ د نۏ گرتن.

ٱفشاریٱ و قاجاریٱ[آلشدکاری]

د سٱدٱیا نوئاتر کاْ ایٛ راساگٱ زیر ناْخیز هوکۊمٱت ٱفشاریٱ ۉ نوئاتر ایٛ ڤلاتجا کاْ میٛنجا هوکۊمٱت قاجاریٱ بیٱ کاْ دٱس آخر د سالیٛا ۱۱۹۳ ۉ ۱۲۰۷ ٱفتاوی نوئا د گولستان ۉ تورکمنچای میٛنجا ایٛروݩ ۉ رۊسیٱ د ڤلات ایٛروݩ جیٛگا بی ۉ بی ٱندوم رۊسیٱ تزاری.

زیر ناْخیز بیئن آزربایجان ڤ دٱس تزاریا[آلشدکاری]

نوئا د بٱسن پاٛموݩ گولستان ۉ تورکمانچای میٛنجا ڤلاتیٛا ایران ۉ رۊسیٱ تزاریٛا راساگٱ قفقازی ناْ گرتن ڤٱلی هٱنی کارگرایی رٱهزهشتی ۉ دینی ایران ۉ عوسمانی د راساگٱ قفقاز بیٛشتر د ڤلات رۊسیٱ بی. د ایٛ گات رۊسیٱ فرٱ ڤا اومۊری آزربایجان کاری ناشتن ڤٱلی د گاتی کاْ نفت د ایٛ راساگٱ دیٛاری کرد، اومۊری راساگٱ آزربایجان فرٱ پیٛشکرد داشت.

خودسلادار بیئن آزربایجان[آلشدکاری]

.[۱۶][۱۷]


د گات شۉرٱڤی[آلشدکاری]

سرکومرٱ ڤلاتیٛا[آلشدکاری]

سرکومرٱ ڤلات ایسنی کومرٱ ڤلات آزربایجان
  1. موهٱمٱد ٱمین رٱسۊلزادٱ : ڤ پارتی موساڤات(هومبٱراڤٱری) ناْ (کاْ د سال ۱۳۲۹ رٱڤٱندیٛاری بی ۉ د سال ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۸ ٱفتاوی د آزربایجان سرکومرٱ ڤلاتی داشت) رٱڤٱندیٛاری کرد.
  2. ٱیاز مٱتلٱبوف۱۹۹۱-۱۹۹۲
  3. ابولفٱزل ایلچی بٱگ۱۹۹۲-۱۹۹۳
  4. هاٛیدٱر عٱلیف۱۹۹۳-۱۹۹۸، ۱۹۹۸-۲۰۰۳
  5. اْلهام عٱلیف۲۰۰۳-۲۰۰۸، ۲۰۰۸-۲۰۱۳

ڤلات گٱردی[آلشدکاری]

اومۊری[آلشدکاری]

اومۊری ڤلات آزربایجان بیٛشتر ها ری ڤ دٱر دٱئن نٱفت خوم.

خٱلک[آلشدکاری]

جادیٛار جٱرغٱیا لۉنی آزربایجان[۱۸][۱۹]
نوفۊس کومرٱ ڤلات آزربایجان د ری بٱئرکرد جٱرغٱیا لۉنی ۱۹۲۶–۲۰۰۹

جٱرغٱ لۉنی

آمار دۉلتی ۱۹۲۶۱ آمار دۉلتی ۱۹۳۹۲ آمار دۉلتی ۱۹۵۹۳ آمار دۉلتی ۱۹۷۰۴ آمار دۉلتی ۱۹۷۹۵ آمار دۉلتی ۱۹۸۹۶ آمار دۉلتی ۱۹۹۹۶ آمار ۲۰۰۹[۲۰]
ٱندازٱ % ٱندازٱ % ٱندازٱ % ٱندازٱ % ٱندازٱ % ٱندازٱ % ٱندازٱ % ٱندازٱ %
آزری ۱٬۴۳۷٬۹۷۷ ۶۲٫۱ ۱٬۸۷۰٬۴۷۱ ۵۸٫۴ ۲٬۴۹۴٬۳۸۱ ۶۷٫۵ ۳٬۷۷۶٬۷۷۸ ۷۳٫۸ ۴٬۷۰۸٬۸۳۲ ۷۸٫۱ ۵٬۸۰۴٬۹۸۰ ۸۲٫۷ ۷٬۲۰۵٬۴۶۴ ۹۰٫۶ ۸٬۱۷۲٬۸۰۰ ۹۱٫۶
لزگیٛا ۳۷٬۲۶۳ ۱٫۶ ۱۱۱٬۶۶۶ ۳٫۵ ۹۸٬۲۱۱ ۲٫۷ ۱۳۷٬۲۵۰ ۲٫۷ ۱۵۸٬۰۵۷ ۲٫۶ ۱۷۱٬۳۹۵ ۲٫۴ ۱۷۸٬۰۲۱ ۲٫۲ ۱۸۰٬۳۰۰ ۲٫۰۲
ٱرمنیٛا ۲۸۲٬۰۰۴ ۱۲٫۲ ۳۸۸٬۰۲۵ ۱۲٫۱ ۴۴۲٬۰۸۹ ۱۲٫۰ ۴۸۳٬۵۲۰ ۹٫۴ ۴۷۵٬۴۸۶ ۷٫۹ ۳۹۰٬۵۰۵ ۵٫۶ ۱۲۰٬۷۴۵۸ ۱٫۵ ۱۲۰٬۳۰۰۸ ۱٫۳۵
رۊسیٛا ۲۲۰٬۵۴۵ ۹٫۵ ۵۲۸٬۳۱۸ ۱۶٫۵ ۵۰۱٬۲۸۲ ۱۳٫۶ ۵۱۰٬۰۵۹ ۱۰٫۰ ۴۷۵٬۲۵۵ ۷٫۹ ۳۹۲٬۳۰۴ ۵٫۶ ۱۴۱٬۶۸۷ ۱٫۸ ۱۱۹٬۳۰۰ ۱٫۳۵
تالشیٛا ۷۷٬۳۲۳ ۳٫۳ ۸۷٬۵۱۰ ۲٫۷ ۸۵ ۰٫۰ ۲۱٬۱۶۹ ۰٫۳ ۷۶٬۸۴۱ ۱٫۰ ۱۱۲٬۰۰۰ ۱٫۲۶
آڤاریٛا ۱۹٬۱۰۴ ۰٫۸ ۱۵٬۷۴۰ ۰٫۵ ۱۷٬۲۵۴ ۰٫۵ ۳۰٬۷۳۵ ۰٫۶ ۳۵٬۹۹۱ ۰٫۶ ۴۴٬۰۷۲ ۰٫۶ ۵۰٬۸۷۱ ۰٫۶ ۴۹٬۸۰۰ ۰٫۵۶
تۏرکیٛا ۹۵ ۰٫۰ ۶۰۰ ۰٫۰ ۲۰۲ ۰٫۰ ۸٬۴۹۱ ۰٫۲ ۷٬۹۲۶ ۰٫۱ ۱۷٬۷۰۵ ۰٫۳ ۴۳٬۴۵۴ ۰٫۵ ۳۸٬۰۰۰ ۰٬۴۳
تاتاریٛا ۹٬۹۴۸ ۰٫۴ ۲۷٬۵۹۱ ۰٫۹ ۲۹٬۳۷۰ ۰٫۸ ۳۱٬۳۵۳ ۰٫۶ ۳۱٬۲۰۴ ۰٫۵ ۲۸٬۰۱۹ ۰٫۴ ۳۰٬۰۱۱ ۰٫۴ ۲۵٬۹۰۰ ۰٬۲۹
تاتیٛا قٱفقاز ۲۸٬۴۴۳ ۱٫۲ ۲٬۲۸۹ ۰٫۱ ۵٬۸۸۷ ۰٫۲ ۷٬۷۶۹ ۰٫۲ ۸٬۸۴۸ ۰٫۱ ۱۰٬۲۳۹ ۰٫۱ ۱۰٬۹۲۲ ۰٫۱ ۲۵٬۲۰۰ ۰٫۲۸
اوکراینیٛا ۱۸٬۲۴۱ ۰٫۸ ۲۳٬۶۴۳ ۰٫۷ ۲۵٬۷۷۸ ۰٫۷ ۲۹٬۱۶۰ ۰٫۶ ۲۶٬۴۰۲ ۰٫۴ ۳۲٬۳۴۵ ۰٫۵ ۲۸٬۹۸۴ ۰٫۴ ۲۱٬۵۰۰ ۰٬۲۴
ساخۊریٛا ۱۵٬۵۵۲ ۰٫۷ ۶٬۴۶۴ ۰٫۲ ۲٬۸۷۶ ۰٫۱ ۶٬۲۰۸ ۰٫۱ ۸٬۵۴۶ ۰٫۱ ۱۳٬۳۱۸ ۰٫۲ ۱۵٬۸۷۷ ۰٫۲ ۱۲٬۳۰۰ ۰٫۱۴
اۊدیٛا ۲٬۴۴۵ ۰٫۱ ۳٬۲۰۲ ۰٫۱ ۵٬۴۹۲ ۰٫۱ ۵٬۸۴۱ ۰٫۱ ۶٬۱۲۵ ۰٫۱ ۴٬۱۵۲ ۰٫۱ ۳٬۸۰۰ ۰٫۰۴
گورجیٛا ۹٬۵۰۰ ۰٫۴ ۱۰٬۱۹۶ ۰٫۳ ۹٬۵۲۶ ۰٫۳ ۱۳٬۵۹۵ ۰٫۳ ۱۱٬۴۱۲ ۰٫۲ ۱۴٬۱۹۷ ۰٫۲ ۱۴٬۸۷۷ ۰٫۲ ۹٬۹۰۰ ۰٫۱۱
جیدیٛا ۲۰٬۵۷۸ ۰٫۹ ۴۱٬۲۴۵ ۱٫۳ ۴۰٬۱۹۸ ۱٫۱ ۴۸٬۶۵۲ ۱٫۰ ۳۵٬۴۸۷ ۰٫۶ ۳۰٬۷۹۲ ۰٫۴ ۸٬۹۱۶ ۰٫۱ ۹٬۱۰۰ ۰٫۱
کوردیٛا ۴۱٬۱۹۳۷ ۱٫۸ ۶٬۰۰۵ ۰٫۲ ۱٬۴۸۷ ۰٫۰ ۵٬۴۸۸ ۰٫۱ ۵٬۶۷۶ ۰٫۱ ۱۲٬۲۲۶ ۰٫۲ ۱۳٬۰۷۵ ۰٫۲ ۶٬۱۰۰ ۰٫۰۷
لۉنیٛا هٱنی ۹۴٬۳۶۰ ۴٫۱ ۸۵٬۳۸۷ ۲٫۷ ۲۵٬۸۸۹ ۰٫۷ ۲۲٬۵۳۱ ۰٫۴ ۳۱٬۵۵۲ ۰٫۵ ۳۱٬۷۸۷ ۰٫۵ ۹٬۵۴۱ ۰٫۱ ۹٬۵۰۰ ۰٫۱۱
سریٱک ۲٬۳۱۴٬۵۷۱ ۳٬۲۰۵٬۱۵۰ ۳٬۶۹۷٬۷۱۷ ۵٬۱۱۷٬۰۸۱ ۶٬۰۲۶٬۵۱۵ ۷٬۰۲۱٬۱۷۸ ۷٬۹۵۳٬۴۳۸ ۸٬۹۲۲٬۴۰۰
۱ Source:[۱]. ۲ Source:[۲]. ۳ Source:[۳]. ۴ Source:[۴]. ۵ Source:[۵]. ۶ Source:[۶]. ۷ هٱمٱ کوردیٛا د ڤلٛات کومرٱ ڤلات کوردستان سۉر دئمایی، هان د میٛنجا ڤلاتیٛا ٱرمنستان ۉ قٱرٱباغ. د آخریٛا دٱهٱ ۱۹۳۰ سیاستکاریٛا شۉرٱڤی بیٛشتر نوفۊس کورد آزربایجان ناْ مال د بار کردن سی ڤلات قزاقستان۸هٱمٱ ٱرمنیٛا د ۱۹۹۰ هان د قٱرٱباغ.
جٱرغٱیا لۉنی د کومرٱ ڤلٛات آزربایجان (دادٱیا سامونجا سیا)[۲۱]
درسٱد
آزریٛا
  
۹۰٫۶٪
لۉنیٛا داغستانی
  
۲٫۲٪
رۊسیا
  
۱٫۸٪
ٱرمنیٛا
  
۱٫۵٪
لۉنیٛا هٱنی
  
۳٫۵٪

عسگدونی[آلشدکاری]

سرچشمٱ[آلشدکاری]

  1. Azerbaijan International Monetary Fund
  2. E. Cornell, Svante (2006). The Politicization of Islam in Azerbaijan. Silk Road Paper. pp. 124, 222, 229, 269–270.
  3. http://books.google.com/books?id=FfRYRwAACAAJ&dq=Russia+and+Iran+in+the+great+game:+travelogues+and+orientalism
  4. CIA - The World Factbook - Azerbaijan
  5. http://files.preslib.az/projects/remz/pdf_en/atr_din.pdf
  6. Azerbaijan:Biodiversity
  7. Azhydromet.com - de beste bron van informatie over az hydro met
  8. Azhydromet.com - de beste bron van informatie over az hydro met
  9. Jawbones and Dragon Legends: Azerbaijan's Prehistoric Azikh Cave by Dr. Arif Mustafayev
  10. https://archive.is/20121212005248/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+az0014)
  11. https://archive.is/20121213090426/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query2/r?frd/cstdy:@field(DOCID+az0015)
  12. http://www.iranicaonline.org/newsite/articles/v1f8/v1f8a022.html Encyclopædia Iranica
  13. http://www.caucasianhistory.org/eng Caucasian Albania
  14. Cyril Toumanoff. Review of C. J. F. Dowsett's «The History of Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci» , Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 25, No. 1/3. (1962), p. 366
  15. http://books.google.com/books?id=-eMcn6Ik1v0C&pg=PA7&sig=njHz1tUfPk-uqSpdUzHIbL99wvg#v=onepage&q=&f=false
  16. Giovanni Guaita (2001). "Armenia between the Bolshevik hammer and Kemalist anvil". 1700 Years of Faithfulness: History of Armenia and its Churches. Moscow: FAM. ISBN 5-89831-013-4. "In March 1920 a terrible pogrom took place in Shushi, organized by Azerbaijanis with the support of Turkish forces. Azerbaijani and Soviet authorities during the decades will deny and try to hush up the mass killings of about 30000 Armenians"
  17. Russian analysts Igor Babanov and Konstantin Voevodsky write that "On March, 1920, during the occupation of Shusha town, 30 thousand Armenians were massacred". / Игорь Бабанов, Константин Воеводский, Карабахский кризис, Санкт-Петербург, 1992
  18. Statistical Yearbook of Azerbaijan 2006, State Statistical Committee, Baku, table 2.6, p. 69
  19. The Population of Azerbaijan
  20. Censuses of Republic of Azerbaijan 1979, 1989, 1999, 2009
  21. سامۊنجا سیا - کۊمرٱ ڤولات آزربایجان