کولومبیا

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پئرئستئن د: ناڤجوٙری, پئی جوٙری
کوٙمأرە ڤولات کولومبیا
República de Colombia  (Spanish)
شوعار"Libertad y Orden" (Spanish)
"Freedom and Order"
سوروٙ زایارە یی¡Oh, Gloria Inmarcesible!  (Spanish)
O unfading glory!

پاتأخت
(و گأپتئری شأر)
Escudo de Armas de Bogota.svg Bogotá
4°35′ شومالی 74°4′ أفتونئشین / 4.583° شومالی 74.067° أفتونئشین / 4.583; -74.067
زوٙنا(ا) جاڤأنە Spanisha
زوٙنا راساگه یی 68 ethnic languages and dialects. English also official in the San Andrés, Providencia and Santa Catalina Islands.
أقألیأتیا;(2005)
نوم ڤولاتمأنی Colombian
دولأت Unitary presidential constitutional republic
 -  President Juan Manuel Santos
 -  Vice President Germán Vargas Lleras
قوڤە موقأنأنە Congress
 -  مأجلئس سئنا Senate
 -  مأجلئس خألک Chamber of Representatives
Independence from Spain
 -  Declared 20 July 1810 
 -  Recognized 7 August 1819 
 -  Current constitution 4 July 1991 
جاگأپی
 -  کومئلوٙس ۱٬۱۴۱٬۷۴۸ کئلومئتر چارگوٙش ([[نومگه ڤولاتیا و راساگه یا د پایه جا گأپی|26th]])
۴۴۰٬۸۳۱ مایل چارگوٙش 
 -  دأرصأد ئویا 8.8 (17th)
نوفوٙس
 -  July 2015 نئهابینی 48,219,827 (27th)
 -  سأرئشماری  2005 42,888,592 
 -  تأپئسئن 40.74/کئلوٙمئتر چارگوٙش (173rd)
۱۰۵٫۷۲/مایل چارگوٙش
تولیت ناخالئص مینجاڤولاتی (PPP) 2015 نئهابینی
 -  کومئلوٙس $682.977  billion (28th)
 -  تولیت سأروٙنە $14,164 
تولیت ناخالئص مینجاڤولاتی:GDP (ئسمی) 2015 نئھابینی
 -  کومئلوٙس $427.139 billion (29th)
 -  سأروٙنە تولیت ناخالئص $8,858 
Gini (2014) 53.8 (12th)
جادیارکون گأپ کئلوٙن کاری آئم (2013) 0.711 (98th)
یأکا پیل Peso (COP)
راساگە گاتی COT (ساعأت جأھوٙنی−5b)
چوٙأ ڤیرگار
dd−mm−yyyy (CE)
لا راننه یی right
پوٙشگئر ئینتئرنئتی .co
رازینه تیلیفوٙن +57

کومره ولات کلمبیا ها د شمال افتوزنون ولات امرکا هارگه. کلمبیا د هارگه وا ونزوئلا، برزیل، اکوادور و پرو، د شمال وا دأریا کارائیب وا جهون آو اطلس و د افتونشین وا پاناما و جهون آو آروم هوم مرزه.

کلمبیا چارمی ولات گپ امرکا هارگه (نها برزیل و آرژانتین و پرو)، ,وا انازه ۱ میلیون و ۱۴۱ هزار کیلومتر چارقره. حاک ولات کلمبیا شرطیا جورواجوری داره و از کویا برز و برفی آند تا هماریا گرم و نمدار راساگه رو آمازون د خوش داره. ای ولات نها برزیل بیشتری نفوس نه د امرکا هارگه داره. پیش کسن نفوس د ای ولات یه شلک نئ. بیشتر خلک ای ولات د یه سوم که ون ولات ینی جاگه ای که بوگوتا پاتخت کلمبیا و جایا هنی ای ولات زئشت می‌کن. د اوچه که ای راساگه افتونشین ای ولات او و هوا خو و حاک ثمرخیزی داره، کاریا کشاورزی هنی د ای راساگه هئین.

د مشگلیا ایسنی کلمبیا شورشیا کؤچک، جئنیا مئ ولاتیه که وه دس گرویا شورشتگری و چریکی و قاچاق کنیا مواد مخدر د سالیا ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۶ بی،یئنی د گاتی که گرویافارک و نها وه ELN راس بینه و کنشتگریا چریکی خوشونه ضد دولتمنی کلمبیا شرو کردنه.


بیرق کلمبیا[ڤیرایئشت]

بیرق ایسنی کلمبیا زرد، آوی و سوره، ای بیرق سی اولی کرت وه دس فرانسیسکو د میراندا د هائیتی دروس بی، د گاتی که سیمون بولیوار د حال و بال آماده بیین سی خودصلادار کردن کومره ولات گپ کلمبیا بی . زرد طلا فره کلمبیا نه دیاری میکه، آوی نشو دیارکن جهون آویایی که هان د شمال و افتونشین کلمبیا، سور نشو دیارکن خین سروازیایی که سی خودصلاداری کلمبیا شهید بینه و همچنو نشو دیارکن خین عیسی مسیئه.

ریشه‌شناسی کلمبیا[ڤیرایئشت]

کلیمه «کلمبیا» گرته بیه د نوم کریستف کلمب ه که فرانسیسکو میراندای وضع آلیشت کو سی هشاره وه دنیا تازه،خصوصند د جاگه حکومتیش امریکایی و جایا زیر نخیز اسپانیایی و پرتغالی وه نه وه کار گرت. ای نوم د نهاتر وا کومره ولات گپ کلمبیا که وا یکاگریجا ونزوئلا، گرانادا نو و اکوادور دروس بیه بین وه کار گرته بیه.

د سال ۱۸۳۰، د گاتی که کلمبیا و اکوادور جگا بیین ، راساگه کاندینامارکا خوش یه گل ولات خودصلادار د نوم گرانادای نو بی. د سال ۱۸۶۳ گرانادای نو رسما نوم خوشه آلشت ده وه نوم ولاتچه یا یکا گرته کلمبیا و د سال ۱۸۸۶ نوم ایسنی نه سی خوش گرت: کومره ولات کلمبیا.

ویرگار[ڤیرایئشت]

د حدود ۱۰۰۰۰ دما زایشت ، کومله یکیا اشگارگر د بوگوتا ایسنی (د «ال آبراً و»تیکوئنداماً) وایک دا بسته داشتن و همچنو هوم پیوندی وا رئشتیا اوسنی د اشکفت گلال مگدالنا داشتن. د اولی هزاره دما زایشت ، دسه یا سور پوس سامونه سیاسی کاسیکازگوها نه راس کردن که د وارو جاگه قدرت د وه کاسیکیا بیین. د مین کلمبیا دو گل رئزیشت وا سامونه فره پیشکرده کاسیکازگو تایروناها د جهون آو اطلس و میوسکاها د بلنگیا دور و با بوگوتا بیین که هر دو گلشو د سیل گه زونی د حونواده زونی چیبچا بیین. گوتنه که میوسکایا دما د اینکایا پیشکرده ترین سامونگه سیاسی نه د امریکا هارگه داشتنه.

مئن جوریا اسپانیایی د سال ۱۵۰۰ اولی پی جوریا خوشونه د راساگه بال گلالی کارائیب نه وه دس ردریگو د باستیداس انجوم دئن. کریستف کلمب د سال ۱۵۰۲ اوما د راساگه کارائیب . د ۱۵۰۸ واسکو نونز دی بلبوآ ای راساگه نه که جزو ناحیهٔ اورابا بی گرت. د ۱۵۱۳، وه اولی اوروپایی بی که جهون آو آرام نه دیارجوری کرد و ونهMar del Sur یا «دریا هارگه » نوم نیا که د راستکی پا اسپانیایانه د پرو و شیلی وا کرد. در ۱۵۲۵، اولی شهر اوروپایی د هوم بست امریکا دروس بی که نومش «سنتا ماریا لا انتیگو دل دارین» بی . که د ایسنی ها د سازمان چوکو . بیشترونه نفوس ای راساگه د ایلیا فره ای که دچیبچان و «کارائیب» بیین که د ایسنی وه نوم خلک کارائیبی نوم دیارن ، ونو بیین که اسپانیایا وشو چل کردن و د کارگرایی مریضی،استثمار و جئن فره نفوسشو کم بی و د قرن 16 زایشتی اوروپاییا شرو کردن د اوردن برده د افریقا وه ای راساگه.

د گات شرو بیین استثمار، جئنیا فره ای د ضد اسپانیایا پیش اوما که دو بیشترشو شکس حردن و نتونستن وضع آلشتی د گات خوشو بئین. آخری جنئیا د ای دسه خودصلاداری خوشه د اسپانیا میهاست، نها د خودصلادار بیین سنت دومنیگو د سال ۱۸۰۴ (که ایسین د هائیتی نوم دیاره) یه باعث بی که دیوونداریا شورشتی د شورشت سال 1810 زایشتی حامین داری بکن: ای شورشت وه دس سمیون بولیوار و فرانسیسکو دی سانتاندر وه خوئی انجوم گرت. سیمون بولیوار بی اولی رئیس کومره ولات کلمبیا و فرانسیسکو دی سانتاندر بی وه جانشنی رئیس‌ کومره ولات و نها د کنار گرتن بولیوار، دی سانتاندر بی وه دوئمین رئیس کومره ولات کلمبیا. ای شورشت د سال 1819 د خوئی انجوم گرت، د گاتی که جاگه سلطنتی گراندا نو کومره ولات کلمبیا گپ بی و ای ولات د راستکی بی وه هومدنگ اکوادور و ونزوئلا . پاناما ایسنی که تا سال ۱۹۰۳ یه گله جا د کلمبیا بی وه ئم اندوم ای یکاگری بی.

بهرکنون سیاسی مینجاونی و حاکی باعث بی که ونزوئلا کیوتو (اکوادور ایسنی ) د سال ۱۸۳۰ زایشتی کوته کوته با. د ای گات «سامونگهکاندینامارکا» نوم «نیوا گراندا» نیا ری خوش که ای نوم تا سال 1856 زایشتی نها داشت و اوسه نومش آلشت دئه بی وه[۱][۲] . د سال ۱۸۶۳، «ولاتچه یا یک گرته امریکا راس بی و ای داسون همچنو تا سال 1886 زایشتی بییش تا اوسه که ای نوم بی وه کومره ولات کلمبیا . بهرکنون مینجایی ای ولات همچنو چی دماتر منه و پاره ای د گاتیا باعث شلک گرتن جئنیا مین ولاتی گنی بی که زمینه سی خودصلاداری پاناما وا حامین داری ولاتچه یا یک گرته امریکا د سال ۱۹۰۳ راس کرد. و نها وه بی که او ولات رسست وه آرامشت مین ولاتی، ولی درگریا خینبار د آخریا دئه ۱۹۴۰ و اولیا۱۹۵۰ که دLa Violencia (»وایلنس") نوم دیار بیه حال و بار نه بی لیز کرد. دلیل ای درگری بالا گرتن کش مه کشتیا مینجا دسه یا چریکی بی که سی قلت جورج الیسر گایتان د ۹ آوریل ۱۹۴۸ نارائت بیین، ای درگریا که د نهاتر د بوگوتازو نومدیار بی د نتیجه وه 180 هزار کس د کلمبیا قلت عام بیین.

د سال ۱۹۹۱ زایشتی یه گل قانون اساسی تازه اوما وه جا قانون اساسی که د سال 1886 بییش ومئلس پی ونیا کلمبیا دمانیس ونه پشت راس کاری کرد. ای قانون اساسی چی نازاری دباره داسونیا سیاسی، قومیتی، خلکی و حقوق جنسی بی که اجرا بی ولی وا ای حال هنی چالشتیا بییشو.

د دئه یا ایسنی کارگراییا گن قاچاق داری، جئنیا چریکی و شورشتیا چی[۳] یا FARC و گروه‌های ضد شورشت خلاف قانون و همچنو دسه یاچی نظامی چیthe Autodefensas Unidas de Colombia AUC که درگر جئنیا مسلح فره گن بوئن د مشگلیا دولت کلمبیا بیه. صنعتیا قووین داریی د کلمبیا وا گرتن پیل خارجکی خو خصوصند د امریکا باعث بینه که ریتراز اموری ای ولات خو با، ولی د لا تر دیوونداریا داریی باعث بینه که دولت کلمبیا د دئه 1980 زایشتی ضئیف با و سی یه به امریکا چل کرد د ولات هومسا کلمبیا یئنی پاناما. د سال ۱۹۸۹، تا مانوئل نوریگا که مینجاگر قاچاق داری بی وه دس امریکا د کار برکنار بی. دسه یا شورشتی جور واجور دوبیشترشو وا شورشی آئم دوزی و فاچاق داری خرج خوشونه در می آوردن و د راساگه یا دیر د دس چی راساگه یا دهات که فره گپ بیین ایسجان و د پاره ای د جایا باعث جگایی مینجا راساگه یا جور وا جور د کلمبیا بیین . د اولیا دئه 1980 زایشتی ، کوششتیایی سی مصالئه دئن دولت و دسه یا شورشی انجوم گرت که دس آخر ونو د خویی انجومگر نبیین و شایت یه کم و کوتی باعث بیین که ای دسه یا کمتر گن کاری بکن. یه گل د ای مصالئه یا ایسنی د ای زمینه د گات رئیس کومره ولاتی آندرس پاسترانا آرانگو بی که وا FARC د فاصله سالیا ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲ انجوم گرت.

د آخریا دئه ۱۹۹۰، سرکومره ولات آندرس پاسترانا یه گل نشقه نازار و خو وه نوم طرح کلمبیا نه کرد که دوگل د تمارزیا وه تموم کردن جئنیا دسه یا تفئنچی و وه کار گرتن روشتیا ضد موات مخدر بی . نها انجومگری که بیشتری تناقض نه د ای کشیاری داشت هزینه کمترونه نه د ور می گرت ، ره دیارکن ضد موات مخدر وه بی که د ور گرته وارو بردن سم‌زنی هوایی سی د بین رئتن کوکائین بوئه. بهرجایا فره ای د ای کنشتیاریا هان د زیر انتقاد چی وه که سم پاشی هوائی سی مئصولات کشاورزی هنی گنه و سی سلامتی آئمیایی که هان د تیرس ای سمیا ضد گیا فره مضره. منتقدیا همچنو می گوتن که ای کشیاری یه گل ریکرد جئنی و نظامیهایی د مشگلاته و ریشه اش ها د ناهومترازیا اشتمائی ولات کلمبیا.

د گات رئیس کومره ولات بیینآلوارو یورایب که قول دئه بی که ری FARC و دسه جئن دیار کن هنی فشار بیاره، یه گل د چی دیارکنیا امنیتی بیتر بیین و آماریا آئمکشی و آئم دوزی فره کم بی (د ۳ هزارکس ۷۰۰ کس د سال ۲۰۰۰ وه ریتراز یک هزار و ۴۴۱ د سال ۲۰۰۴ رسس ) و همچنی آمار آئم کشی مینجا جولا ۲۰۰۲ تا می ۲۰۰۵ بیشتر د ۴۸٪ کم بی. گوته بیه که ای چیا باعث بیین که حال و بال اموری د کلمبیا فره بیتر بوئه. [۱]

وااشکافت کاریا و منقدیا مینجا کلمبیا ای اتئقات نه دارن که گرینجیایی د پئشکرد د رشنه یا جور وا جور د دماتر بیینه، ولی دباره دلیلا اصلی وه و راست بیین ونو د گات وختی جمجالیایی بیه. یه گل د مخالفین را دیارکنیا امنیتی دولت نه نیائنه د زیر تیخ انتقاد و گوتنه که ای را دیارکنیا سی حل مشگلیا گپ ولات کلمبیا وه درد نحور هیئن و د راستکی محیط خوئی نه سی نهاگرتن نقض حقوق بشر پی نیائنه.

وا گوتا با که ولات کلمبیا د لحاظ آوشته ای و پئشکرد رایا هوائی خوش اولین ولات د امریکا هارگه و ودوممین ولات د ای لحاظ د ریتراز عالمه. هواپیمایی زایاره ای کلمبیاد [۴] نوم دیاره و نها وه، رایا هوایی[۵] د کلمبیا دروس بی.

ولاتگردی[ڤیرایئشت]

کلمبیا هر رو د سال یه گل شادینه داره. بیشتر د گات نوم دیارتری شادینه یا د ولات کلمبیا (چی نماشتگا کالی، دنگ شادینه بارانکیولا و شادینه تیارت Iberoamerican و همچنی شادینه گلیا) ئه که ولاتگردیا میان د ای ولات . آئمیا فره ای د گات جشن کریسمس و جشنیا خودصلاداری ولات کلمبیا میان وه ای ولات. وا یه که جمجالیا جئنی فره ای که هان د ولات کلمبیا چی FARC و دسه یا چریکی هنی د ای ولات، هنی ئم انازه ولاتگردیا که میان د ای ولات فره رئته وارو . دلیل اصلی ای چیا یه نهریس کومره ولات سی دیر کردن دسه یا شورشی د شهریا گپ و جایا هنی که ولاتگردیا مین زایاره ای نه وه خوشو موکیس می کنه ریکرد خوئی داره. د گات ری کار اومائن سرکومره ولات یورایب د سال 2002 زایشتی وه و وارو بردن آز نظامی دولت و همچنی وارو بدن بیین پلیس د شهریا تونسه امنیت و آرامشت نه د ولات کلمبیا بوره وارو. و ای کنشتگریا نتیجه یا فره نازاری سی اموری ولات کلمبیا راس کرده. د پایه گزارشتیا سامونجا مین زایاره ای ولاتگری د سال 2004 زایشتی، کلمبیا د مینجا سالیا 2000 تا 2004 زایشتی د انازه جذم ولاتگرد د راساگه امریکا هارگه د گرینج سوم بیه.(۲/۹٪) تئنا پرو و سورینام رشتشو د ای باره د ولات کلمبیا بیشتر بیه.[۲]

ولاتشناسی زمینی کلمبیا[ڤیرایئشت]

کلمبیا د ری وه ری راساگه یا هوم ترازی خوش د امریکا هارگه بیشتر جور واجوری سریشتی نه د جاگه خوش داره. ای ولات یه گل د جایا بهرجا «حقله تش» ئه که ها د جهون آو بی دنگ که ای راساگه فره زمی جمشدار و فره که تش دیارکنه داره.

ریتراز زمین کلمبیا نمونه فره بلاوجیی د خوش داره. یه سوم افتونشین ولات کلمبیا د لحاظ ولاتشناسی فره بلاجویتره. این راساگه د بال جهون آو بی دنگ د افتونشین شرو بوئه و لاپئنا ولاتشناسی گرینج 5 شمالی می ریه د لا افتوزنون که شلک و بارتیا فره ای نه د خوش داره. د افتونشین ترین راساگه، بهرجا فره باریک و بی پشت سریک خط بال او جهون آو بی دنگ هئ که د دما وه Serranía de Baudó هان که کم پئناتری و کم برزیدار تری کویا ولات کلمبیان . نها وه راساگه گپ و همار Río Atrato / ریو سنت جوئان جاگر بیه که قراره جانشین کانال پاناما مینجا جهون آویا اطلس و بی دنگ با. راساگه کوئسار افتونشین، کوردیلرا اکسیدنتال، تقریون برز و بلنگه و برزی تیغشت وه 4000 متری بوئه. دره گلال کائوکا[۶]، که راساگه کشاورزی فره نازاریه و چن گل شهر گپ هان دش . چن گله تیغشت که برفگر د راساگه کوردیلرای مینجایی هیئن که برزی یه پاره ای دشو د ۱۸ هزار پا هومبرارو وا ۵ هزار و ۵۰۰ می رسه. دره برفی و شل حره گلال مگدالنا که یه گل لا رئتن و اومائن نازاره راساگه کوردیلرای مینجایی و راساگه کوردیلرا افتوزنون نه د یک جگا می که. تیغشت کویا کوردیلرا افتوزنون د نبست برزن. انازه برزی ای رشنه کویا وا رشنه کویا هنی ولات کلمبیا فره فرخ داره و فرخ وه یه نه که د ای کوهسار چن گل سرچشمه گلال هئ . د افتوزنون، راساگه کم نفوس و همار(یه قری شیودار) که تقریون 60 درصد ولات کلمبیا نه د ور میئره و د نوم لوناس نوم دیار هئ.

ای راساگه پئنایی کلمبیا د ور بیه دو گل د راساگه ولات کلمبیا نئ: راساگه گلال او پست کارائیب و Sierra Nevada de Santa Marta که هر دو گلشو هان د شمال ولات کلمبیا. زمینیا همار افتونشین بیشتر شل خره و غورآون و خلک کلمبیا من آویا پر د علفیا هرز ای راساگه نه وا داسون ciénagas نوم دیاره. چی میناوه گوآهیرا د لا افتوزنون نصم و نیمه حشگه. سیرا نوادا راساگه سه گوش و پوشسه د بردیا برفیه که ها د بهرجایا افتوزنون ای راساگه.

نزیک بیین ولات کلمبیا د خط استوا د ری او و هوا ای ولات کارگرایی فره ای داشته. راساگه یا همار همیشه گرمن . برزیا ری گرمی سردی هوا کارگرایی فره ای دارن. گرمی سردی هوا وا وارو رئتن ۱۰۰۰ پا برزی د ریتراز دریا (۳۰ متر) ۵/۳ گرینج فارنهایت هومبراور وا ۲ گرینج سانتیگراد کم بوئه.

انازه وارشت د ولات کلمبیا د راساگه یا جور واجور وایک فرخ داره و د لا هارگه ای ولات وارشت فره بیشتره. ای جریا خصوصند دباره راساگه یا همار افتوزنون درسته، مثلند وارشت د چی میناوه گواجیرا فره فره کم بوئه که د 75 سانت د سال روئه وارو. وا ای حال و بار د راساگه یا پر وارشت هارگه معمولند وارشت بیشتر د 500 سانت د ساله، انازه وارشت د باقی راساگه یا ئم تقریو مینجا ای دو گیرینجه.

برزی نه فقط ری گرمی سردی هنی ری پوششت علفی کارگرایی داره. راس راستکی برزی یه گل د اصلی ترین چیا کارگرا ری پوششت علفی د ولات کلمبیائه. راساگه یا کوسار ولات کلمبیا د لحاظ پوششت گیائی که وابسته د برزین بوئه ونون چن گل راساگه کرد، وا ای حال راس جاگه برزی هر راساگه ممکنه نسوت د پئنا وه آلشتگر با.

راساگه سرزمین داخ[۷]، زیر ۳هزار ۳۰۰ پا (۱۰۰۰متر) راساگه گیایا گرمسیری چی موزه. راساگه راساگه خوش هوا[۸]، د ۳هزار و ۳۰۰ تا ۶ هزار و ۶۰۰ پا (۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰متر) راساگه قئوه و ذرته. گنوم و سیو زمینی د راساگه راساگه سرد[۹]، ۶ هزار و ۶۰۰ تا ۱۰ هزار و۵۰۰ پا (۲۰۰۰ تا ۳۲۰۰ متر) رشت می کن. داریا اوچه سی یه که هیمه بان د راساگه یایی قط بینه . مرغزاریا بی دار د راستکی مال مرغزاریا آلپ و páramos د برزی ۱۲ هزار و ۸۰۰ تا ۱۵ هزار و ۱۰۰ پا (۳زار و ۹۰۰ تا ۴ هزارو ۶۰۰ متر) ئه. د برزیا وارو د ۱۵هزار و ۱۰۰ پا (۴۶۰۰متر) که گرمی و سردی هوا ها د زیر صفر و د نوم tierra helada نوم دیاره فقط برف یخ بنون دیاری می که.

الگویا زئشت ئم ری پوششت گیائی کارگرایی داره. لریا پر بیه د بته و دارچه یا که ونو هان د راساگه یا نسوتن کم او شمالی. د هارگه پوششت گیائی بی دار بهرجا llanos د ولات کلمبیا نه د ور گرته. د راساگه یا بارونی د هارگه افتوزنون ولات کلمبیا بارونیا فره گرمی میا د هار. د کوهساریا، الگویا پشت سریک و زی وه زی بارو د راساگه یا که آلپ د راستکی الگویا پوششت گیائی نه فره سخت کرده. راساگه یا بارونی د کوهساریا ممکنه سرسوز و پر او بان، د شکلی که لا تر ونو ممکنه بارون ناشتوئه و فره هشگ بان.

جاگپی فره ای د کلمبیا سی کاشتن کوکائین وه کار گرته بوئه. د سال ۲۰۰۴، ۱۱۴ هزار و ۱۰۰ هکتار د حاک کلمبیا زیر کشت ای گیا بی و د راستی کلمبیا هر ساله می تونه ۴۳۰ تن کوکائین دروس بکه. کاشت کوکائین یه گل د کنشتکاریا اموری دار و نازار د کلمبیائه و حتی زمینیا دولت ئم سی ای کاشت وه کار گرته بوئه.

سیاست[ڤیرایئشت]

Juan Manuel Santos.jpg

«لشک اجرایی:» د کلمبیا لشک اجرایی ها د واروتری جاگه د دولت. سرکومره و معاون سرکومره وایک د یه گل انتخاوات همگونی سی یه گل دوره چارساله انتخاو بوئن؛ و سرکومره هم رئیس دولت و هم رئیس ولاته . د ۱۹ اکتور ۲۰۰۵ قانون اساسی کلمبیا بیتر بی و مطاوق قانون تازه سرکومره می تونه د دو گل گات چارساله که هان پشت سریک ری کار با. وا یه سر بهرجایا و شهر واداریا و گیرنج داریا هنی سی یه گل گات سه ساله انتخاو بوئن و نمی تون هنی د نو انتخاو بان.

د ۲۸ می ۲۰۰۶ سرکومره آلوارو یوراب ولز وا گرتن ۶۲٪ رایا هنی به سرکومره ولات کلمبیاو ۲۲٪ د خلک کلمبیا د کارلوس گاویریا دیاز د قطب خلک و ۱۲٪ د هریشیو سرپا یوراب د پارتی لیبرال رای دن.

«لشک قانون نیا:» مئلس و شورای کلمبیا د راستی کنگره کلمبیا [۱۰] که د ور گرته ۱۶۶ کرسی مئلس نماینه یا و ۱۰۲ کرسی مئلس سنا کلمبیا ئه. اندوم مئلس و سنا وا انتخاوات خلک من سی یه گل دوره چارساله انتخاو بوئن. کملبیا همچنی اندوم کمیته زایاره یا امریکا هارگه ئه.

«لشک قضایی:» د دهه ۱۹۹۰، د لشک قضایی کلمبیا کاری خووی انجوم گرت و د ایسنی آلشت دئن د سامونه بازجوئی حایی د یه گل سامونه دشمن دیار ه. د بهرجایایی د راساگه یا کلمبیا که د اوچه قئوه کشت موئه و همچنی د شهر بوگوتا که سامونه دشمن حایی نه وه کار میئره و راساگه یا هنی د ای ولات د ویرگار اول جانویه ۲۰۰۶ که هاستن ای قانون انجومگر با. د سرون سامونه قضایی ولات کلمبیا دادگاه عالی عدالته و اندومیاش وه دس سرکومره و کنگره دیارکاری موئن.

ولاتشناسی[ڤیرایئشت]

کلمبیا ۳۲ گل بهرجا و یه گل راساگه مینجاون داره.

شریا کلمبیا[ڤیرایئشت]

Bogota Eje ambiental.JPG

کلمبیا ۲۲ شهر اصلی داره که وا سرجایک بیین د دی مئم بیین هان د نومگه هاری:

  • بوگوتا (La Atenas Suramericana – آتن امریکا هارگه)- «پاتخت»
  • مدلین (La ciudad de la eterna primavera – شهر باهار ممیرا؛ همچنی وا نوم Capital de la montaña – مینجاون کهسارئم) نوم دیار بیه.
  • کالی (La sucursal del cielo – لشک بهشت؛ همچنین La Sultana del Valle وا مئنی سلطان دره) نوم دیاره.
  • بارانکیولا (La puerta de oro de Colombia – دروازهٔ طلایی کلمبیا)
  • بوکارامانگا (La ciudad Bonita – شهر نازار)
  • Cartagena de Indias (La heroica – دلاوری)
  • کوساتا (La hermosa villa – دهکده نازار)
  • پریرا (La querendona, trasnochadora y morena – بارونت حاستنی و شو بیار)
  • سانتا مارتا (La perla de oro – مرواری طلایی)
  • ایباگ (Capital Músical de Colombia – مینجاون دنگ کلمبیا)
  • پستو (Ciudad Sorpresa – شهر بلاجوی)
  • مانیزالس (La ciudad de las puertas abiertas – شهر دروازه‌ یا وا)
  • نیوا (Neivayork، La capital bambuquera de América – مینجاون bambuquo امریکا)
  • آرمنیا (La Ciudad Milagro – شهر منجزه)
  • والدوپار (Capital mundial del vallenato – مینجاون والناتوی دنیا)
  • ویلاویسنسیو (La Puerta al Llano – دروازهٔ Llano)
  • سینسلجو (La ciudad de las corralejas – شهر «گاسواری»)
  • مونتریا (La capital ganadera de Colombia – مینجاون گله یا کلمبیا)
  • بونونتورا (Bello Puerto del Mar – بال رو قشن)
  • پوپایان (La Ciudad Blanca – شهر اسبئ)
  • تونجا (La capital del haba, el tejo y la ruana – مینجاون هابا، دیسک و روئانا)
  • کیوبدو (La perla negra – مرواری سئ)

گرویا قومی[ڤیرایئشت]

د اساس آمار دوبیشتر خلک ولات کلمبیا کاتولیک، اسپانیایی زون و دورگه (اوروپایی-سورپوس) ن. حدود ۲۵٪ د خلک کلمبیا ریشه خالص اوروپایی دارن، ۱۲٪ د ونو سئ یا یه گل شیوسه د لون افریقایی اوروپایین . اژداد سئ پوسیا کلمبیایی سی کار د زمینیا کشاورزی وا داسون برده د دوره استثمار اومائن د ای ولات. ونو کارگرایی فره نازاری د میراث رئزشتی ولات کلمبیا داشتنه. حدود 3 درصد د خلک ولات کلمبیا شیوسه یی د لون سئ و هئنی هیئن. 5 درصد آئمیا ای ولات لونشو سور خالصه.

بیشتر دو سیئم کلمبیاییا هان د راساگه یا شهری - گرینجی که فره زیاتر د میانگین جهونیه. نرخ باسواتی(۹۴٪) د ولات کلمبیائم فره واروتر د میانگین جهونیه و همچنی نرخ رشت نفوسم د ای ولات فره واروتر د میانگین جهونیه. نفوس جوون ای ولات ئم فره زیاته و دلیل وه ئم کم بیین مرگ و میر بچه یا ئه.

دائن وگرتن[ڤیرایئشت]

نها د سر گواردن ده سال رشت اموری خو (میانگین رشد تولیدات خالص مینجاولاتی بیشتر د ۴٪ د گات ۱۹۹۸-۱۹۷۰)، کلمبیا د سال ۱۹۹۹ دچار رکود اموری بی(اولی رشت وازیر سالونه اموری د سال ۱۹۲۹)، و د بین بردن ای حال و بار فره گات بر و سخت بی. کم بین حاست مینجا ولاتی و خارجی، حال و بار سخت بوجه دولت و درگریا جئنی گن مینجا ولاتی د مشگلیا اموری ولات کلمبیان. د اساسگرینج دیاریا اموری صندوق مین زایاره ای پیل که د سپتامر ۲۰۰۶ پلا بی، نهابینی بیه که انازه تولیتیا خالص مینجا ولاتی کلمبیا د سال ۲۰۰۷ برسه د سخم ۸۶۹/۴۹ میلیارد دلار امریکا. تورم د ولات کلمبیا د سال ۲۰۰۴ زیر ۶٪ بیه و د اساس نها بینیا د سال ۲۰۰۶ وه زیر ٪۵ می رسه.وه در دئن اصلی کلمبیا د ور گرته جنسیا تولیدی (۳۲/۴۱٪ وه در دئن)، موات نفتی (۲۸/۲۸٪)، زغال سنگ (۱۷/۱۳٪) و قهوه (۲۵/۶٪) ئه. کلمبیا همچنی گپتری وه دریار بالنگ وه ولات امریکائه. کل وامین اوردن، وه در دئن و تراز تجاری ولات کملبیا هان د واروترین ریتراز خوشو و وه دس اومائن پیلیا کلون د را وه در دئن باعث بیه ارزایشت پیل ای ولات یئنی پزو کلمبیایی فره بیتر با.

مشگلات ای ولات هان د د چن دسه که ده ور گرته سامونجا حقوق بازنشته یی، داری و بیکاری یه. سامونگه یا مالی مین زایاره ای فره ای وه اصلاحیا اموری سرکومره ولات ایسنی کلمبیا یئنی آلوارو یوراب شانازی کردنه که یه گل د کاریا وه تلاش سی کم کردن وبردن کرسی بهرجا دولتی د زیر ۵/۲٪ تولیدیا خالص مینجا ولاتیه . سیاست اموری دولت و ره دیار کلی امنیت زایاره ای باعث دروس بین اطمنون د اموری ای ولات بیه و د لحاظ رشت GDP کلمبیا د سال ۲۰۰۳ جز یه گل د ولاتیا نوم دیار و جا برز د امریکا لاتین بیه.بازار بورس کلمبیا

نفوس[ڤیرایئشت]

ولات کلمبیا وا ۴۳٫۶ ملیون نفوس د سال ۲۰۰۶[۳] سیئمین ولات پرنفوس د امریکا لاتین نها د ولاتیا برزیل و مکزیک ه. د مینجا قرن بیسم مالکنون کردن د راساگه یا دهاتی وه شهریا فره فره رئته بی وارو اما د نهاتر ای روند فره کمتر بیه بی. نفوس شهری د گرینج ۳۱٪ کل نفوس د سال ۱۹۳۸ رسس وه سخم ۵۷٪ د سال ۱۹۵۱ و ۷۰٪ د سال ۱۹۹۰ زایشتی. د ایسنی ای گرینج بیشتر د ۷۷٪ ئه. ۳۰ شهر د ای ولات نفوسشو ۱۰۰ هزار کس و بیشتره. نه تا بهرجا پست افتوزنون که حدود ۵۴٪ جاگپی ولات کلمبیا نه د ور گیرن، کمتر د ۳٪ نفوس ای ولات نه د خوشو دارن و تپه سه یی نفوس اوچه کمتر د یه کس د هر کلومتر چارگوشه(دو کس د هر مایل چارگوش). د اساس نهابینیا نفوس ای ولات تا سال ۲۰۱۵ بیشتر د ۵۲ ملیون کس بوئه. [۴]

ای ولات نفوس فره جور واجوری د خوش داره که نشونیار ویرگار فره نازار و خو ای ولاته و نشو می یه که خلک فره دماداری د ای ولات زئشت داشتنه. یه گل د یک شیوسه ای د دسه یا اصلی جور واجوری اساس نفوس کلمبیا نه د ور گرته: مالکنون کرده یا اوروپایی، ولات نشینا، برده یاافریقایی، آسیاییا، خلک مینجا افتوزنون و مالکنون کرده یا ایسنی. خیلی د نفوس ولات نشین بیین وه نفوس دورگه، ولی ۷۰۰ هزار کس ولات نشین ایسنی که وه حا مننه بیشتر د ۸۵ گل رئزشت جور واجور دارن.

مصو[ڤیرایئشت]

بیشتر نفوس ولات کلمبیا (۸۷٪) کاتولیک ئن. حدود ۹٪ د ون پروتستانن. ۳ ٪ د نفوس ای ولات خوشونه بی‌ دین جا زئنه. ۱٪ د ونو د دین ولات نشینی ائتقات دارن. کمتر د ۱٪ ونو ئم بودایی، مسلمو و د مورمن ائتقات دارن.

خلک[ڤیرایئشت]

سرگرمی[ڤیرایئشت]

ورزشیا[ڤیرایئشت]

رهزیشت[ڤیرایئشت]

ولاتگردی[ڤیرایئشت]

جایا طبعیی سی ولاتگردی[ڤیرایئشت]

جایا هنری هنی[ڤیرایئشت]

موزه یا[ڤیرایئشت]

سامونه یا رئتن و اومائن[ڤیرایئشت]

کلمبیا یه دسه د گپ ره یا زایاره ای یه که Instituto Nacional de Vías یا INVIAS (انستیتو زایاره یی رایا جعده یی) سامونگه دولتی مسئول واداشت ونونه. گپ ره سرتاسری امریکا د ولات کملبیا می گواره و ای ولات نه د افتوزنون د ولات ونزوئلا و د هارگه د ولات اکوادور وصل می که.[۵]

سرچشمه[ڤیرایئشت]

ڤیکیپئدیا ئینگیلیسی

  1. «Confederación Granadina»
  2. Grenadine Confederation
  3. Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia
  4. Avianca
  5. AeroRepública
  6. Cauca
  7. tierra caliente
  8. tierra templada
  9. tierra fría
  10. Congreso