صلاح الدین أیۈبي

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پئرئستئن د: ناڤجوٙری, پئی جوٙری
صألاحئدین
پاتئشا مئصر و شام
جانیا:Ac.saladin.jpg
یئ گئل کئشیاری د صألاحئدینئ أیوٙبی
۱۱۷۴–۱۱۹۳
تاج نیایئن ۱۱۷۴، قاھئرە
دئماتئریا نوٙرئدین زأنگی
نئھاتئریا

أفأضل (سوٙریە)

عأزیز عوثمان (مئصر)
ڤئ دی ئوٙماە د

۵۳۲ (مادیار)

مینجا ۸ و ۱۹ سئپتامر ۱۱۳۸
تیسئرکو، ئیرون
د دونیا رأتە د

۵۸۹ (مادیار)

۴ مارس ۱۱۹۳ (زایئشتی)
دأمئشق
قۉر مأچئد ئومأڤی دأمئشق
سئلسئلە أیوٙبیا
بوٙأ نأجمئدین أیوٙبی
مأصأڤ ئسلام سونی

أبول موظأفأر، صألاحئدین یوٙسئفئ ئبنئ أیوٙبئ ئبنئ شاذی ئبنئ مأرڤان ئبنئ یأقوٙب دوڤئینی ،نومدیار ڤئ صألاحئدینئ أیوٙبی، بئنا کونئنده دئولأتئ أیوٙبیان، د سالئ ۱۱۳۶ ڤاڤئنی د تیسئرکو ڤئ دی وما . کئ زوٙرئ ڤئنه ڤئلٛاتیا مئصر و شوم و شومالئ ئراقئ و یأمأن و حئجازئ د بأر گئرئت.ڤئنه دئما د رأسئسئ ڤئ پاتشاهی، د دأمئشق نومدیار ڤئ صألاحئدین بی و نئهاتئر د مئصر نومدیار ڤئ «مولکئ ناصئر» بی. ڤئنه تونئس بیشتئرئ ڤئلاتیا پاتشای بئیتولموقأدأس و شأرئ قودسئ نئ آزاد بأکه و یئنه بائثئ سأرگئرئتئنئ جأنٛگئ سێئم صألیبی ڤئ أرتئشبودی پاتشا فأرانسه و ئینگیلس و آلمان بی. أیوٙبیو تأبارئ لۊر بیئن کئ د ۱۱۷۱ تا ۱۲۶۰/۱۲۵۰م د مئصر و سوٙریه و ئراق پاتشایی میکئردئن.مئنیجایاشو دأمئشق و قاهئره بی. ڤئنه سی زئلٛ بیئ د جأنٛگ یا صألیبی دۊنیا ئسلام ئ یئکاگیر کئرد.

ڤئنه د دورونئ پاتشاییش سێ تأمارزی گأپئ داشت : قورس کئردئنئ زوٙرئ حوکوٙمأت سی خوش و باقی أیوٙبیو، توٙزئنیئنئ شیأیا و جأنٛگ ڤا صألیبیا؛ کئ ڤئ هأر سێ، تأقریبأن رأسئس.

ڤئ دی ومایئن و روشت

صألاحئدینئ أیوٙبی، د سالئ ۵۳۰ هئجری (۱۱۳۶ ڤاڤئنی) د تیسئرکو ڤئ دی وما. صألاحئدين کورئ يئ أرتئشبودئ لۊر بی كئ ڤئ نوٙرئدين پاتشا شأرئ موصئل خئدمأت میکئرد.نوٙرئدين ڤیرئش ڤئ مئصر بی ، سی یئنه وردی ڤئ أرتئشبودی شێركۊ ، تاته صألاحئدین كئ فئره دألیر بی نئ ڤئ مئصر کئلٛ كئرد.بأچه ی صألاحئدین دی شأر گوذأشت، ڤه دوٙچئ آموختئنیا ئبتئداییشئ خئلٛاص کئرد و قورونئ د بأر بی و حأدیث و فئقه و کألیمه و ڤیرگارمئنی نئ یای گئرئت و فأن یا سوٙارکاری و جأنگئ یای گئرئت.د سأرئ جئڤونیش ڤئ حئلأب (ها د سوٙریه ئیسئنی) تئی تاته ش «أسأدئدین شێر کۊ» کئ د قأرئمونیا و پیایا «نوٙرئدین مأحموٙد» پاتشا حئلأب و دأمئشق بی رأت.

قری د ڤیرگارنوٙیسیا موأن صألاحئدین دوٙ زئمونی کئ بأچه بیه و د دأمئشئق زئشت میکئرده، فئره خوشئش دی شأر میمایه. ڤألی ئطئلاعات فره ی د زمونئ بأچئیش د دس نی. صألاحئدین خوش نوٙئشته: «بأچه یا جوری تأربیأت بوٙأن کئ بوٙه یاشو بینه». ڤئ گوته یکی د زئشت نومه »نوٙیسیاش، ألڤأرهانی، ڤه تونا جوٙاو دأیئ ڤی سوالیا دونئسمئنی د باره وقلیدوس، الکئتاو ولمأجسئطی، سیاته، و قانوٙن بی. صألاحئدین هأمچئنی د قورون و وٙلوٙمئ دینی نیز سأرئشته داشت ئنزئرأکئی کئ سرتیه یا فئره ی موٙأن ڤئنه بیشتئر ألاقه‌ ڤی حأنئن د باره دین بی تا دیسئسئ ڤئ وردی. شاهأد دیسئسئنئ ڤأ ڤئ وردی سی یه بی کئ د زئمونئ جأنٛگیا صألیبی مأسیحیا د ئرئشت نوٙحألمونه ورشألیمئ د چئنٛئ بئسألمونیا ڤئ دأر کئرد.صألاحئدین کارئ خوشئ د دأبارئ أتابأکئ زأنٛگی د دأس نئشونده یا سألجوٙقیا د شامات شوٙرو کئرد و دئماتئر د مئصر جانیشئسئ ڤه بی. بأچه أتابأکئ زأنٛگی یأنی نوٙرئدین دئما د گاتی صألاحئدینئ ڤاردئ تاته ش شیرکۊ ڤئ مئصر کئلٛ کئرد تا یئکاگیریاش شاهڤار پاتشا مئصرئ نئ ، کئ ڤئ دأسئ یأکی د هومالیا خوش د مئصر تأبید بیه بی، موتأجیه مأقامئ خوش بوٙه.

مئصر دی گات زیرئ سولطه یأکی د خألیفه یا فاطئمی ڤئ نومئ أبوٙ مأحموٙد أڤدئلا بی. شیرکۊ و صألاحئدین د ناچاری ڤاش خوٙ بیئن. د لایی صألیبی یا فأمئسه بیئن کئ یئکاگیری مئصر و شامات سیشو خئطر داره سی ئی خاطئر ڤئ شام ئرئشت بوردئن ڤألی صلاح‌الدین ڤئنونئ گأن جوٙری توٙزئنا.

رأسئسئ ڤئ پاتشایی

جأن ڤا صألیبیا و روٙمیا
قۉر صألاحئدینئ أیوٙبی

دئما موردئنئ نوٙرئدینئ زأنگی، صألاحئدین بئنا ڤئ گأپ کئردئنئ هیزئ خوش کئرد. دئما د زئلٛ بیئ ڤئ گئردئ ڤئلاتئ مئصر، تیاش سوٙریه نئ گئرئت و تونئس شأرئ حألأبئ نئ کئ زیرئ سولٛطه کورئ نوٙرئدین بی نئ ڤئ دأس بئیره ئو پاتشایی خوشئ تا ئیرون گأپ کئرد و حئجاز و یأمأن و نوٙبیه و ألجأزیره نئ گئرئت.دئما د یأکی کئردئنئ جأهونئ ئسلام، د بئهارئ۱۱۸۷ ڤاڤئنی صألاحئدین سی گئرئتئنئ بئیتو لموقأدأس ڤوٙچئ رأت؛ و د جأنگٛئ ڤیرگارمئنی حئطأین د نئزیکی گئهأرئ طأبأریه لأشگأرئ صألیبیوٙنئ ڤئ سأرکئردئی گی دولوٙزینیان توٙزئنا و دئماتئر بئیتولموقأدأسئ نئ گئرئت. د ۵ سالٛ دئما د ڤئنه ڤه مأشغوٙلئ نوٙأداری د ڤئلاتیایی بی کئ د مأسیحیا گئرئته بی، سی یه کئ وردی یا وروٙپایی یأکی یأکی د ره میرأسئسئن و میهاستئن بئیتولموقأدأس (ورشألیم)ئ پأس بئیرأن. صألاحئدین د جأنگی ڤا ریچارد شیردئلٛ و صألیبیا ڤئنونئ د تیکه یا فئره ی د خاکئ فئلئسطین ڤئ دأر کئرد.

دیاره کئ دوٙ سالٛیا صألیبیا ڤئ سأرکئردئی ریچاردئ شیردئلٛ دئ لئحاظئ نئظامی د لأشگأرئ ئسلام سأرتئر بیئن و چأن گئلٛ د جأنگیا ریدأری صألاحئدینئ توٙزئنانه.ڤألی ئی جأنگیا د باڤأتئ سیۉسی فئره موهئم نوٙینه و صألاحئدین سی خاطئری تونا سیۉسیش و ڤا قی ڤأنئ مینئ صألیبیا تونئس شأرئ بئیتولموقأدأسئ حئفظ بأکه.

د خوٙیا صألاحئدین پیاگأری و شأهجونیش حأتا د حأقئ دوٙشمئنیا بی کئ نئموٙی ڤا بیرأمی هومالیا وروٙپاییش یکیش کئرد.چی جأریونئ زئلٛ بیئنئ شأرئ یافا ڤئ دأسئ بئسألمونیا د اخئریا زئنئی صألاحئدین بی.دئما گئرئتئنئ شأر سی دیر بیئ دئ کوشتئن و چأپوئ مأردئمئ بی دئفا ڤئ دأسئ لأشگأرئش؛ صألاحئدین قئری د سأرڤازیاشئ مأموٙر کئرد تا موتأجی مأردئم بوٙأن؛ و یا دئماتئر د گئرئتئنئ بئیتولموقأدأس نأنیا لأشگأرئشئ مأردئمئ شأرئ چور بأکأن و ڤا پیاگأری ڤاشو رأفتار کئرد.

دئماخئر بأدئ چأن سالٛ جأنگ تأصمیم ڤئ صولح گئرئتئن. قئرارداد ومدیارئ ڤئ رأمله د سالٛئ ۱۱۹۲ ڤئ تأییدئ صألاحئدینئ أیوٙبی و ریچاردئ شیردئلٛ رأسئس و طئبقئ ڤئنه شأرئ بئیتولموقأدأس زیرئ سولطه حوکوٙمأتئ ئسلامی باقی مأن، ڤألی بأچه میارونئ مأسیحی ئجازه پیاکئردئن کئ بی هیچ مأنی ڤئ زیارأتئ جایا نأظأرکئرده خوشو روأن. هأمچئنی صألاحئدین پاتشایی صألیبیانئ ڤئ قئری د راساگه یا ساحئلی لوبنون و فئلئسطین قأڤوٙل کئرد.

روخڤأنی کئ دئش ڤئ داسونئ یأکی د چیا گأنئ زئنئی صألاحئدین نوم مئورأن مأسأله کوشتئنئ شئیخ شأهابئدینئ سوهرڤأردی ه کئ ڤئ أتقادئ قئریا د زئندونئ صألاحئدین د حألأب بیه . ڤألی رأڤایأتی هأنی دئی باره موٙه کئ ئی روخڤأن نه ڤئ فئرمونئ صألاحئدین بألکی ڤئ دأسئ کورئش کئ دوٙ زئمو پاتشا حئلأب بیه و تأثیرگئرئته د آلئمیا و شئیخیا سونی چئنی بیه . قئری د ألئمیا شیه د رأفتارئ گأنئش ڤا شیه یا موٙأن.

د دی رأته

صألاحئدین دئما سالیا جأنگ و ئیسایئ د بئراڤأرئ گئردئ دوٙشمئنیا د سالٛئ ۱۱۹۳ د دأمئشق مورد. دئماتئر د موردئنئش ئمپئراتوٙریش مینئ روٙله یاش بأر بی.أفضأل بی ڤئ پاتشا دأمئشق. أزیز د قاهئره و ظوهئیر د حئلأب پاتشایی کئردئن دئماتئر حوکوٙمأتئ ڤئنو ڤئ گأپیا مأحألی رأسئس. تأنیا حئلأب تا سالٛئ ۱۳۹۰ ڤاڤئنی د ئختیارئ هوٙز أیوٙبی قئرار داشت.

سرچشمأ

  • قاموٙسولئلامئ تورکی-شأمسئدینئ سامی فأراشئری
  • بأهائدین ئبنئ شأداد (۲۰۰۲). ألنأڤادئرولسولطانیه ڤألمأحاسئن ویوسیفیة. Ashgate. ISBN 978-0-7546-3381-5.
  • ألئمادو لأصفأهانی (1888). C. Landberg, ألناشئر. ألفأتح و لقأسی فئلفأتح ولقودسی. Brill.
  • ئبنئ لأثیر (۲۰۰۸). أکامئل فی تاریخ. دارولتوفیقیة لئلطئباعة.
  • ئبنئ کأثیر (۲۰۰۸). ألبأدایة ڤألنأهایة. دارولتوفیقیة لئلطئباعة.
  • صألاحئدینئ أیوٙبی نوٙئشته آلبئر شاندور
  • ڤیرگارمئنی جأنٛگ‌یا صألیبی نوٙئشته رونه گئروٙسه