زۈن زازاکي

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پئرئستئن د: ناڤجوٙری, پئی جوٙری
زازاکی
زازاکی. Zazaki . Dımılki . Кöрди
ھأچایە بییئنی د تورکیە، ئوروٙپا
راساگە أفتونئشین آسیا
شومارە ھأچایە ڤأر ۲-۴ مئلیوٙن کأس  (ڤیرگار سیش نی)
حوٙنئڤادە زوٙن
لئزڤیا
زازاکی
کئردئکی
دئملی
ساموٙنە نیسأنئن ألئفبا لاتین
ڕأڤئشت جاڤأنئ یی
زوٙن میزوٙنکاری بییە آکادئمی زوٙن زازاکی
رارینە یا زوٙن
ISO 639-3 Variously:
diq – دئمیلی
zzz – کئردئکی
kiu – کورمانجأکی
Zaza DialectsMap-5.gif
راساگە یایی کئ د ئوٙچئ ڤئ زوٙن زازاکی قئسە بوٙە.


زازاکی، کئردئکی، کئرمانجأکی یا دیمیلی (ڤئ زازاکی: Dımılki، Kırdki، Kırmancki، Zazaki) یئ گئل د زوٙنا ئیرانی لئشک شومال أفتونئشین و د زوٙنا بال ئو خأزأرە[۱] کئ د راساگە آناتوٙلی (تورکیە) دئش قئسە میکأن. چئنی موٙأن کئ گاسی شومار زازا-زوٙنا نئزیک ڤئ ۲ مئلیوٙن کأس با. زازاکی فئرە د لئزڤیا ئوٙرامانی و باجئلانی نئزیکە و سی یأنە کئ زوٙن شئناسیا ئی سئ گئل لئزڤ نە می نأن د یئ گئل حوٙنئڤادە زوٙنی ڤا نوم زازا-گوٙرانی و موٙأن زازا-گوٙرانی یئ گئل د دأسە یا زوٙنی جئگا د دأسە زوٙنی شومال أفتونئشینە. زوٙن زازاکی یئ گئل د زوٙنا ئیرانی شومال أفتونئشینە و چی لئژڤیا دأسە زوٙنی زازا-گوٙرانی فئرە د زوٙنا گیلکی، مازندرانی و تالشی نئزیکە.

شئناسیاریا[ڤیرایئشت]

کأس زازاکی تالئشی[۲] کورمانجی فارسی تورکی
جانومیا
1.تأکی. ez ez ez men ben
2.تأکی. tu to sen
3.تأکی. o av ew ū, ān o (پیائوٙنە)
3.Tekil. a
-
-
-
o (زأنوٙنە)
1.ڤایأک. ma ama em biz
2.ڤایأک. şıma şəma hûn şomā siz
3.ڤایأک. ê/i avon ewana işān, inhā onlar
جانومیا / Erjatif
1.تأکی. min men benim, bana, beni
2.تأکی. to te to senin, sana, seni
3.تأکی. ey ay wî (ewî) ū, ān onun, ona, onu(پیائوٙنە)
3.Tekil. aye
-
wê (ewê)
-
onun, ona, onu(تأکی)
1.ڤایأک. ma ama me bizim, bize, bizi
2.ڤایأک. şıma şəma we şomā sizin, size, sizi
3.ڤایأک. inan avon wan işān, inhā onların, onlara, onları pl.

ری ڤئ ری یأک نیائن زازاکی، لۊری و زوٙنا ھأنی ھئن و ئوروٙپایی[ڤیرایئشت]

  • عأدأدیا
لۊری زازاکی روٙسی یوٙنانی ئیتالیایی ئسپانیایی آلمانی فأرانسئ یی ئینگیلیسی
یأک yu/yew odin ena uno uno eins un one
دۊ dva dyo due dos zwei deux two
سئ hiri/hirê tri tria tre tres drei trois three
چار çehar/çıhar çetyre tesera quattro cuatro vier quatre four
پأنج panc/ponc pyatʹ pende cinque cinco fünf cinq five
شأش şeş shestʹ eksi sei seis sechs six six
هفت hewt /hot semʹ epta sette siete sieben sept seven
ھأشت eyşt/heşt vosemʹ okto otto ocho acht huit eight
نۊ new devyat ennia nove nuevo neun neuf nine
دە des desyatʹ dheka dieci diez zehn dix ten
بیست vist dvadtsatʹ eíkosi venti veinte zwanzig vingt twenty


  • کألیمە یا
لۊری زازاکی گیلأکی مازأندأرانی روٙسی یوٙنانی ئیتالیایی ئسپانیایی آلمانی فأرانسئ یی ئینگیلیسی
بوٙأ Pi/Pêrde per per/Beba Otets Pateras Padro Padre Vater Pére Father
دا Maye/Marde Mar/n'na Mar/Nena Mat Mitera Madre Madre Mutter Mére Mother
گأگە Bra Bra Berar Brat Adelfos Fratello Hermano Bruder Frére Brother
نوم Name Nome/Nume Num İmya Onoma Nome Nombre Name Non Name
لۉ Lew Lab/Macha Lab/Lushe Guba Cheíli Labbro Labio Lippe Lévre Lip
مئ Ez Mo/Mi Men Ya Ego Io Estoy Ich Je I
شوما(تۊ) Tı/To Ti/Too Te Ti Eseis Ti/Te Te/Ti/Tu Du Tu/Toi You
ئیما Ma Amo/Aman Ama/Ema My Emais Nois Nosotros Wir Nous We
مئ Mo/Mi Me/Mi Moĭ Mou Mio Mi Mein Mon My
ھأری Ya Aha Are Da Nai Si Si Ja Vui Yes
هیچ Hich'i Hech Ne Ochi No No Nein Non No
مین miyen - - - Di De De At Bei
آئوٙ Ğezale Ğezale Ghazel Gazel Kazélla Gazzella Gacela Gazelle Gazelle Gazelle
دأر Ber Dar Dar/Loosh Dvar Pórta Porta Puerta Portre Tor Door
پا Pa/Lıng Lag/Lang/ling Pe/Ling Podnozhie Pódi Piede Pata Pied Fuß Foot/Leg
زئمی Erd Zimin Bene - - - - - Erde Earth
آسارە Astare Roja/Rozha Essare - Astéri Astro Estrella Astre Stern Star
نۊ Newe Nu/Taza Nu Novyi Néos Nuovo Nuevo Nouveau Neu New
پور Purr Poor/Sarakal Per Polnyi Pliri Pieno Pleno Plein Prall Full
گأپ Gırd Pilata/Pilla Gat Gromnyi Megálos Grande Gran Grande Groß Great
سیم (نورقە) Sêm Sium/Noghore - Serebro Asimi Argento Suelto Argent Silber Silver
پیشوٙ Kıtık/Pısıng Piche Bameshi Kot Gata Gatto Gato Cat Kitty Kätzchen
گورگ Verg Verg Verg Volk - - - - Wolf Wolf
مورخ Kerge Kerk/Kark Kerg Kuritsa Kotópoulo - - - Küken Chicken
موروٙژ Meclor Pitur/Pitar Melije/Mejile Meverçe Muravyei - - Ameise Amerse Pismire
میمی Meymun Meymol/Meymon Shadi/Anter Maimou - Scimmia Mono - - Monkey
حوٙنە Ban/Keye Khuna/Ja Sere/Menzel - - - - Bâtiment Baun Build
دأنگ Vac - Vang - - Voce Vaz Voix - Voice
د دونیا رأتئن Merd Murdn/Marg Marg Mertvyi - Morto Muerto Mort Mord Murder
میشک Mere Gerza Gal Mysh - Mouse - - Maus Mouse
تونوک Tenik Galaf Tanek Tonki - - - - Dünn Thin
لیموٙ Limon Limbo Limu Limon Lemoni Limone Limón - - Lemon
باقئلە Bagile Baghela Bakele Bob - - Haba - Bohne Bean
ئو Ou Uw Aw U - - Acqua Agua Aqua/Eau Aqua/Water -
نئھا Ver Var/Pish/Virja/Varja Pish - Var/Vront/Pered/Pali Pro Fronte Frente Ventral/Avant Vor Front/Pre
بألگە Pel/Pelge Valg/Balg Valg Pazh - Pagino Página Page Page/Seite Page
خوش Weş Xojir/Xush Xesh Vpolne - - - - Wohl Well

خوصوٙصیات[ڤیرایئشت]

نئظام دأنگیاری زوٙن زازا د نئظام دأنگیاری زون گیلکی فئرە نئزیکە.

نیسموٙن زازاکی[ڤیرایئشت]

نیسموٙن زوٙن زازاکی د قأرن ۱۹ ڤا نیسأنئن کئتۉ ڤئ دی ئوٙمائن پئیغامبأر شوروٙ بی. نئڤیسیار زازا أحمأد خاسی ئی کئتۉ نە نیسأنە. د لا تئر د قأرن ۲۰ و د سال ۱۹۰۳ زایئشتی یئ گئل نئڤیسیار ھأنی زازا ڤا نوم عوثمان أفأندی کئتۉ بییاییش پیغامبری (ڤئ دی ئوٙمائن پئیغامبأر) نە نیسأن و ئی کئتۉ نە د دأمئشق دأرتیچ کاری کئرد. نئھا سال۱۹۷۰ ، نیسموٙن زوٙن زازاکی فئرە پیشکئرد داشد. سی یە کئ زازایایی کئ ھان د ھومپئیڤأند ئوروٙپا، روٙزنامە ڤئ زازاکی دأرتیچ میکأن و کئ ڤا نومیا: پییا، آیرا، ڤارە، تیشا سودیری، زازا پئرئس،زازاکی کوٙسموٙس، پیر، راشتیە، ڤاتە و ... دأرتیچ بوٙأن. کانالیا تیلیڤیزیوٙنی ؤل تیوی، سؤ توی، گون تیوی و کانال حکماتی تئرئته ۶ گئل کانال تیلیڤیزیوٙنی ڤئ زوٙن زازاکی ھین.

یه گل د جمله یا زازاکی و لوری[ڤیرایئشت]

نشأقە زوٙنا ئیرانی و جاگە زوٙن زازاکی د مینجا زوٙنا ئیرانی
لۊری(مینجایی) زازاکی
چی Çı/Se
چئنی/چئطور Senêna
نوٙمئت چئنە؟ Namê to çıko
نوٙم شوما چینە؟  ?Namê şıma çıko
تۊ چأن سالئتە؟ Tı çand serriyi/Tı çend serreyi
چئطوری؟ خوٙیی؟(زأن) Tı sênina? weşa
چئطوری؟ خوٙیی؟ (پیا) Tı senê? weşi
مأنموٙندارئتئم Tı weş bê
مأنموٙنئم Teşekur kon/Teşekur keno
خودا دئت راضی با Homa to ra razi bo
یە چینە؟  ?Eno çıçiyo/no çıko
تۊ چی میکی؟ (چی میکی؟) (زأن) Tı se kena
تۊ چی میکی؟ (چی میکی؟)(پیا) Tı se keno/Tı se keni
شوما خوش ئوٙمایت sıma xêr amê/şıma xêyr amey
ھی (سی پیایا) Esto
ھی (سی زأنیا) Esta
ھی (نأر و ما) Estê
نی Çıniyo/Niesto
ھأری Ya
هیچ
رأتئن Şiyayış
میان Ameyış
تۊ گوتی چی؟ Tu se vato
تۊ چی موٙیی؟  ?Tı se vanê
حوٙنە،مال Bon
دوٙسئم(سی پیایا) Ambazi mı
دوٙسئم/ ھوم دأنگ مئ(سی زأنیا) Ambaza mı
کور مئ د کور تۊ موٙە Lacê mı lacê to ra vano
د دأسیا مئ چی یی نأمأنە zere destê mı de çi nêmendo

بررسی های دانشی بر زبان زازاکی (مطالعات علمی بر زبان زازاکی)[ڤیرایئشت]

  • Lerch, Peter I. (1857/58): Forschungen über die Zazaen und die Iranischen Nordchaldäer. St. Petersburg.
  • Müller, Friedrich (1865): Beiträge zur Kenntniss der neupersischen Dialekte: Zaza-Dialekt der Zazaensprache (Aus dem November-Hefte des Jahrganges 1864 der Sitzungsberichte der phil.-hist. Classe der kais. Akademie der Wissenschaften, XLVIII. Bd., besonders abgedruckt), cîld: 3
  • Von Le Coq, Albert (1903), ZazaischTexte, Reichsdruckerei, Berlin
  • Mann, Oskar / Hadank, Karl (1932): Die Mundarten der Zâzâ, hauptsächlich aus Siverek und Kor. Leipzig.
  • Kurdoev, Kanat Kalashevich (1977), Ḥālatakānī jins u bīnāy barkār la zāzādā: On gender and number in the Zaza dialect of Kurdish, Tercüme: Azīz Ibrāhīm, Chāpkhānay Kōrī Zānyārī Zaza, Baghdad 1977.
  • Lynn Todd, Terry. (1985) "A Grammar of Dimili" University of Michigan
  • Asatrian, Garnik. S. / Gevorgian, N. Kh. (1988):“ Zāzā Miscellany: Notes on some religious customs and institutions.“ In: Hommage et Opera Minora (Acta Iranica). Volume XII. Leiden.
  • Sandonato, M. (1994): Zazaki. Typological studies innegation, eds. Peter Kahrel, René van den Berg. S. 125-142. Amsterdam.
  • Jost, Gippert. (1996) "Zazaca’nin Tarihsel Gelisimi" Frankfurt University
  • C.M. Jacobson (1993): Rastnustena Zonê Ma - Handbuch für die Rechtschreibung der Zaza-Sprache. Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn
  • C.M. Jacobson (1997): Zazaca okuma yazma el kitabi. Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn.
  • Ayyoubi, K. Rakhmanovich & Smirnova, Iraida A. / Ed. Yusupova, Zare Aliyevna (1998), The zaza dialect of the Dersim, Moscow: Center for Kurdish Studies, 102 r. (И.А.Смирнова, К.Р.Эйюби. Курдский диалект заза /Отв. ред. З. А. Юсупова. М.: Центр курдских исследований, 1998. 102 с.)
  • Paul, Ludwig. (1998) "The Position of Zazaki Among West Iranian languages" University of Hamburg
  • J. Kenstowicz, Michael (2004), Studies in Zazaki Grammar, MITWPL.
  • Ann Walter, Mary (2004), "Vowel Adaptation in Zazaki", Workshop on theoretical approaches to language contact 27th Generative Linguistics in the Old World, Thessaloniki, 18-21 April 2004
  • Gajewski, Jon. (2004) "Evidentiality in Zazaki" Massachusetts Institute of Technology
  • Larson, Richard. and Hiroko, Yamakido. (2006) "Zazaki as Double Case-Marking" Stony Brook University
  • Gippert, Jost (2007/2008): Zur dialektalen Stellung des Zazaki: Die Sprache. Zeitschrift für Sprachwissenschaft. Wiesbaden.
  • Aygen, Gülşat (2010). Zazaki/Kırmancki. Volume 479 of Languages of the World. Lincom Europa.

سأرچئشمە[ڤیرایئشت]

  1. ]Encyclopædia Iranica Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear.
  2. Wolfgang, Schulze: Northern Talysh. Lincom Europa. 2000. (Sayfa 35)