زڤون زازاکی

د ڤیکیپدیا، دونسمنامٱ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
زازاکی
زازاکی. Zazaki . Dımılki . Кӧрди
هٱچایٱ بیئنی د تۏرکیٱ، اورۊپا
راساگٱ ٱفتاونشیݩ آسیا
شومارٱ هٱچایٱکوݩ ۲-۴ ملٛیوݩ کٱس  (ڤیرگار سیش نی)
هونڤادٱ زڤون
لزڤیٛا
زازاکی
کردکی
دمیلی
سامونٱ نیسٱنن ٱلفبا لاتین
رٱڤشت جاڤٱنن
زڤون میزونکاری بیٱ آکادمی زڤون زازاکی
رارینٱیا زڤون
ISO 639-3 Variously:
diq – دمیلی
zzz – کردکی
kiu – کورمانجٱکی
Zaza DialectsMap-5.gif
راساگٱ یایی کاْ د اۊچاْ ڤ زڤون زازاکی قسٱ مۊئٱ.


زازاکی، کردکی، کرمانجٱکی یا دیمیلی (ڤ زازاکی: Dımılki، Kırdki، Kırmancki، Zazaki) یٱکؽ د لٛشک شومال ٱفتاونشیݩ ۉ د زڤونؽا بال ۉ خٱزٱرٱ[۱] کاْ د راساگٱ آناتولی (تۏرکیٱ) دش قسٱ مؽکٱن. چنی مۊئٱن کاْ گاسی شومار زازا-زڤونؽا نزیک ڤ ۲ ملٛیوݩ کٱس با. زازاکی فرٱ د لٛزڤؽا اورامانی ۉ باجلانی نزیکٱ ۉ سی ینٱ کاْ زڤون شناسؽا اؽ ساْ تا لٛزڤ ناْ مؽ نٱن د یاٛ هونڤادٱ زڤونی ڤا نوم زازا-گۊرانی ۉ مۊئٱن زازا-گۊرانی یٱکی د دٱسٱیا زڤونی جگا د دٱسٱ زڤونی شومال ٱفتاونشینٱ. زڤون زازاکی یٱکؽ د زڤونؽا ایرانی شومال ٱفتاونشیݩ ۉ چی لٛزؽا دٱسٱ زڤونی زازا-گۊرانی فرٱ د زڤونؽا گیلکی، مازندرانی ۉ تالشی نزیکٱ.

شناسیارؽا[آلشتکاری]

کٱس زازاکی تالشی[۲] کورمانجی فارسی تۏرکی
جانومؽا
1.تٱکی. ez ez ez men ben
2.تٱکی. tu to sen
3.تٱکی. o av ew ū, ān o (پؽائونٱ)
3.Tekil. a
-
-
-
o (زنونٱ)
1.ڤایٱک. ma ama em biz
2.ڤایٱک. şıma şəma hûn şomā siz
3.ڤایٱک. ê/i avon ewana işān, inhā onlar
جانومؽا / Erjatif
1.تٱکی. min men benim, bana, beni
2.تٱکی. to te to senin, sana, seni
3.تٱکی. ey ay wî (ewî) ū, ān onun, ona, onu(پؽائونٱ)
3.Tekil. aye
-
wê (ewê)
-
onun, ona, onu(تٱکی)
1.ڤایٱک. ma ama me bizim, bize, bizi
2.ڤایٱک. şıma şəma we şomā sizin, size, sizi
3.ڤایٱک. inan avon wan işān, inhā onların, onlara, onları pl.

ری ڤ ری یٱک نؽاین زازاکی، لٛۏری ۉ زڤونؽا ھنی ھند ۉ اورۊپایی[آلشتکاری]

  • عدٱدؽا
لٛۏری زازاکی رۊسی یۊنانی ایتالیایی اْسپانیایی آلمانی فرانساٛیی اْنڳلٛیسی
یٱک yu/yew odin ena uno uno eins un one
دۏ dva dyo due dos zwei deux two
ساْ hiri/hirê tri tria tre tres drei trois three
چار çehar/çıhar çetyre tesera quattro cuatro vier quatre four
پٱنج panc/ponc pyatʹ pende cinque cinco fünf cinq five
شیش şeş shestʹ eksi sei seis sechs six six
هٱفت hewt /hot semʹ epta sette siete sieben sept seven
ھٱشت eyşt/heşt vosemʹ okto otto ocho acht huit eight
نۏ new devyat ennia nove nuevo neun neuf nine
دٱ des desyatʹ dheka dieci diez zehn dix ten
بیس vist dvadtsatʹ eíkosi venti veinte zwanzig vingt twenty


  • کلٱمٱیا
لٛۏری زازاکی گیلٛٱکی مازٱندرانی رۊسی یۊنانی ایتالیایی اْسپانیایی آلمانی فرانساٛیی اْنڳلٛیسی
بوئٱ Pi/Pêrde per per/Beba Otets Pateras Padro Padre Vater Pére Father
دا Maye/Marde Mar/n'na Mar/Nena Mat Mitera Madre Madre Mutter Mére Mother
گٱگٱ Bra Bra Berar Brat Adelfos Fratello Hermano Bruder Frére Brother
نوم Name Nome/Nume Num İmya Onoma Nome Nombre Name Non Name
لٛۉ Lew Lab/Macha Lab/Lushe Guba Cheíli Labbro Labio Lippe Lévre Lip
ماْ Ez Mo/Mi Men Ya Ego Io Estoy Ich Je I
شما(تۏ) Tı/To Ti/Too Te Ti Eseis Ti/Te Te/Ti/Tu Du Tu/Toi You
ایما Ma Amo/Aman Ama/Ema My Emais Nois Nosotros Wir Nous We
ماْ Mo/Mi Me/Mi Moĭ Mou Mio Mi Mein Mon My
عٱ Ya Aha Are Da Nai Si Si Ja Vui Yes
هیچ Hich'i Hech Ne Ochi No No Nein Non No
مؽن miyen - - - Di De De At Bei
آهۊ Ğezale Ğezale Ghazel Gazel Kazélla Gazzella Gacela Gazelle Gazelle Gazelle
دٱر Ber Dar Dar/Loosh Dvar Pórta Porta Puerta Portre Tor Door
پا Pa/Lıng Lag/Lang/ling Pe/Ling Podnozhie Pódi Piede Pata Pied Fuß Foot/Leg
زمیݩ Erd Zimin Bene - - - - - Erde Earth
آسارٱ Astare Roja/Rozha Essare - Astéri Astro Estrella Astre Stern Star
نۊ Newe Nu/Taza Nu Novyi Néos Nuovo Nuevo Nouveau Neu New
پور Purr Poor/Sarakal Per Polnyi Pliri Pieno Pleno Plein Prall Full
گٱپ Gırd Pilata/Pilla Gat Gromnyi Megálos Grande Gran Grande Groß Great
سیم (نۏقرٱ) Sêm Sium/Noghore - Serebro Asimi Argento Suelto Argent Silber Silver
گورڤٱ Kıtık/Pısıng Piche Bameshi Kot Gata Gatto Gato Cat Kitty Kätzchen
گورگ Verg Verg Verg Volk - - - - Wolf Wolf
مورخ Kerge Kerk/Kark Kerg Kuritsa Kotópoulo - - - Küken Chicken
مریژ Meclor Pitur/Pitar Melije/Mejile Meverçe Muravyei - - Ameise Amerse Pismire
میمی Meymun Meymol/Meymon Shadi/Anter Maimou - Scimmia Mono - - Monkey
هونٱ Ban/Keye Khuna/Ja Sere/Menzel - - - - Bâtiment Baun Build
دٱنڳ Vac - Vang - - Voce Vaz Voix - Voice
د دۏنیا رٱتن Merd Murdn/Marg Marg Mertvyi - Morto Muerto Mort Mord Murder
میشک Mere Gerza Gal Mysh - Mouse - - Maus Mouse
تۏنک Tenik Galaf Tanek Tonki - - - - Dünn Thin
لٛیمۊ Limon Limbo Limu Limon Lemoni Limone Limón - - Lemon
باقلٛٱ Bagile Baghela Bakele Bob - - Haba - Bohne Bean
آو Ou Uw Aw U - - Acqua Agua Aqua/Eau Aqua/Water -
نوئا Ver Var/Pish/Virja/Varja Pish - Var/Vront/Pered/Pali Pro Fronte Frente Ventral/Avant Vor Front/Pre
بٱلگٱ Pel/Pelge Valg/Balg Valg Pazh - Pagino Página Page Page/Seite Page
خٱش Weş Xojir/Xush Xesh Vpolne - - - - Wohl Well

خوسۊسیات[آلشتکاری]

نزام ٱنڳیاری زڤون زازا ڤ نزام دٱنڳیاری زڤون گیلٛٱکی فرٱ نزیکٱ.

نیسموݩ زازاکی[آلشتکاری]

نیسموݩ زڤون زازاکی د قٱرن ۱۹ ڤا نیسٱنن کتاو ڤ دیر اوماین پاٛغٱمبر شرۊ بی. نڤیسیار زازا ٱحمٱد خاسی اؽ کتاو ناْ نیسٱنٱ. د لٛا تر د قٱرن ۲۰ ۉ د سال ۱۹۰۳ زایشتی یاٛ نڤیسیار ھنی زازا ڤا نوم عوسمان ٱفٱندی کتاو بییاییش پاٛغٱمبری (ڤ دیر اوماین پاٛغٱمبر) ناْ نیسٱن ۉ اؽ کتاو ناْ د دٱمشق دٱرتیچ کاری کرد. دما سال۱۹۷۰ ، نیسموݩ زڤون زازاکی فرٱ پیشکرد داشد. سی یٱ کاْ زازایایی کاْ ھان د ھومپاٛڤٱن اورۊپا، رۊزناماٛ ڤ زازاکی دٱرتیچ مؽکٱن ۉ ڤا نومیا: پییا، آیرا، ڤارٱ، تیشا سودیری، زازا پرس،زازاکی کۊسمۊس، پیر، راشتیٱ، ڤاتٱ ۉ ... دٱرتیچ مۊئٱن. کانالیا تلٛڤزیوݩ ؤل تیوی، سؤ توی، گون تیویۉ کانال هکماتی ترتٱ ۶ تا کانال تلٛڤزیونی ڤ زڤون زازاکی ھؽسن.

یٱکؽ د جۏملٱیا زازاکی ۉ لٛۏری[آلشتکاری]

نٱشقٱ زڤونؽا ایرانی ۉ جاگٱ زڤون زازاکی د مؽنجا زڤونؽا ایرانی
لٛۏری(مؽنجایی) زازاکی
چی Çı/Se
چنؽ/چتۉر Senêna
نومت چؽنٱ؟ Namê to çıko
نوم شما چؽنٱ؟ ?Namê şıma çıko
تۏ چٱن سالتٱ؟ Tı çand serriyi/Tı çend serreyi
چتۉری؟ خۊیی؟(زٱن) Tı sênina? weşa
چتۉری؟ خۊیی؟ (پیا) Tı senê? weşi
مٱنمۊندارتم Tı weş bê
مٱنمۊنم Teşekur kon/Teşekur keno
خودا دت رازی با Homa to ra razi bo
یٱ چؽنؽٱ؟ ?Eno çıçiyo/no çıko
تۏ چؽ مؽکی؟ (چؽ مؽکی؟) (زٱن) Tı se kena
تۏ چؽ میکی؟ (چؽ مؽکی؟)(پؽا) Tı se keno/Tı se keni
شما خٱش اومایت sıma xêr amê/şıma xêyr amey
ھؽ (سی پؽایا) Esto
ھؽ (سی زنؽا) Esta
ھؽ (نر ۉ ما) Estê
نؽ Çıniyo/Niesto
عٱ Ya
هیچ
رٱتن Şiyayış
میان Ameyış
تۏ گوتی چؽ؟ Tu se vato
تۏ چؽ مۉیی؟ ?Tı se vanê
هونٱ،مال Bon
دۊسم(سی پؽایا) Ambazi mı
دۊسم/ ھوم دٱنڳ ماْ(سی زنؽا) Ambaza mı
کور ماْ د کور تۏ مۊئٱ Lacê mı lacê to ra vano
د دٱسؽا ماْ چی یؽ نٱمٱنٱ zere destê mı de çi nêmendo

بٱررسی یا دونسمنی ڤ ری زڤون زازاکی (موتالعؽا دونسمنی ڤ ری زڤون زازاکی)[آلشتکاری]

  • Lerch, Peter I. (1857/58): Forschungen über die Zazaen und die Iranischen Nordchaldäer. St. Petersburg.
  • Müller, Friedrich (1865): Beiträge zur Kenntniss der neupersischen Dialekte: Zaza-Dialekt der Zazaensprache (Aus dem November-Hefte des Jahrganges 1864 der Sitzungsberichte der phil.-hist. Classe der kais. Akademie der Wissenschaften, XLVIII. Bd., besonders abgedruckt), cîld: 3
  • Von Le Coq, Albert (1903), ZazaischTexte, Reichsdruckerei, Berlin
  • Mann, Oskar / Hadank, Karl (1932): Die Mundarten der Zâzâ, hauptsächlich aus Siverek und Kor. Leipzig.
  • Kurdoev, Kanat Kalashevich (1977), Ḥālatakānī jins u bīnāy barkār la zāzādā: On gender and number in the Zaza dialect of Kurdish, Tercüme: Azīz Ibrāhīm, Chāpkhānay Kōrī Zānyārī Zaza, Baghdad 1977.
  • Lynn Todd, Terry. (1985) "A Grammar of Dimili" University of Michigan
  • Asatrian, Garnik. S. / Gevorgian, N. Kh. (1988):“ Zāzā Miscellany: Notes on some religious customs and institutions.“ In: Hommage et Opera Minora (Acta Iranica). Volume XII. Leiden.
  • Sandonato, M. (1994): Zazaki. Typological studies innegation, eds. Peter Kahrel, René van den Berg. S. 125-142. Amsterdam.
  • Jost, Gippert. (1996) "Zazaca’nin Tarihsel Gelisimi" Frankfurt University
  • C.M. Jacobson (1993): Rastnustena Zonê Ma - Handbuch für die Rechtschreibung der Zaza-Sprache. Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn
  • C.M. Jacobson (1997): Zazaca okuma yazma el kitabi. Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn.
  • Ayyoubi, K. Rakhmanovich & Smirnova, Iraida A. / Ed. Yusupova, Zare Aliyevna (1998), The zaza dialect of the Dersim, Moscow: Center for Kurdish Studies, 102 r. (И.А.Смирнова, К.Р.Эйюби. Курдский диалект заза /Отв. ред. З. А. Юсупова. М.: Центр курдских исследований, 1998. 102 с.)
  • Paul, Ludwig. (1998) "The Position of Zazaki Among West Iranian languages" University of Hamburg
  • J. Kenstowicz, Michael (2004), Studies in Zazaki Grammar, MITWPL.
  • Ann Walter, Mary (2004), "Vowel Adaptation in Zazaki", Workshop on theoretical approaches to language contact 27th Generative Linguistics in the Old World, Thessaloniki, 18-21 April 2004
  • Gajewski, Jon. (2004) "Evidentiality in Zazaki" Massachusetts Institute of Technology
  • Larson, Richard. and Hiroko, Yamakido. (2006) "Zazaki as Double Case-Marking" Stony Brook University
  • Gippert, Jost (2007/2008): Zur dialektalen Stellung des Zazaki: Die Sprache. Zeitschrift für Sprachwissenschaft. Wiesbaden.
  • Aygen, Gülşat (2010). Zazaki/Kırmancki. Volume 479 of Languages of the World. Lincom Europa.

سرچشمٱ[آلشتکاری]

  1. ]Encyclopædia Iranica Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear.
  2. Wolfgang, Schulze: Northern Talysh. Lincom Europa. 2000. (Sayfa 35)