خٱلک زازا

د ڤیکیپدیا، دونسمنامٱ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
زازا
Seyid Riza with his sons.jpg
Sheikh Sherif, Sheikh Said, Kasim, Sheikh Abdullah.jpg
Ferhat Tunc2.jpg
Сельчук Шахин.jpg
Diyab Agha.jpg
Aynur Dogan.jpg
Songül Öden.jpg
کول نوفۊس
3 مئلٛوݩ کٱس
راساگٱیا ڤا نوفۊس ڤرتیٱگر
 Turkey
دٱرتیج بین: نزیک ڤ. 300,000 کٱس
اوسترالیا، اوتریش، بلجیک، فرانسٱ، آلمان، هولٱند، سوئد،سۊیس، بریتانیا، ڤلاتچٱیا یکاگیرکرداٛ اْمریکا.
زۊنیا
زازاکی
دین
اْسلام (علٱڤی ۉ سۏنی)
جرغٱیا لۉنی ڤابستٱ
کوردی، گیلٛٱکی، فارس، مازٱندٱرونی

زایاراٛ زازا، دیمیلی، کورمانجی یا کیردی (د زازاکی: Zaza, Dımıli, Kırmancki, Kırd) یاٛکؽ د زایارٱیا اؽرونیٱ کاْ هان د ٱفتاوزنوݩ آناتولی (تۏرکیٱ ایسنی). زڤونشو زازاکی ٱ.[۱] راساگٱ زیشت دیمیلیا ها د ٱفتاوزنوݩ تۏرکیٱ زازایستوݩ کاْ د ڤٱرگرتٱ دورسیم، آلازیغ، ٱرزنجان ۉ آماٛدٱ. ڤنو د راساگٱ یایی چی آماٛد ڤا کوردیا کورمانج هومسا ۉ هوم زیشتٱن ۉ بؽشترشو مؽتونٱن ڤ کوردی کورمانجی هٱم قسٱ بٱکٱن.

ریشٱ[آلشتکاری]

زایاراٛ زازا خوشو نٱ ڤا نوم دیمیلی(DIM(I)LĪ) نوم دیار کردنٱ د ری شؽڤٱ چنی مؽا کاْ اؽ نوم د کلٱمٱ داٛیلٛٱم گرتٱ بیٱ. دیمیلیا د مؽنجا هومسایاشو ڤا نوم زازا دیار بینٱ کاْ اؽ کلٱمٱ هومبراوٱرٱ ڤا بٱر بین ۉ اؽ کلٱمٱ یاٛ کلٱمٱ کوچک بیٱ سی یٱ کاْ ڤنو ڤ هٱچایٱ دٱنڳدار ۉ ڤا یٱک شؽڤسن دٱنڳدار فرٱ ها د زڤونشو. جاگٱ زڤون دیمیلی هٱم نشوݩ دیارکن سرچشمٱ جایی کاْ دیملیا د اۊچاْ اومانٱ. چنی کاْ د نوم دیمیلیا مؽا، چنی دیاری مؽکٱ کاْ بیین دیمیلیا د راساگٱیاؽ کاْ هان دشو جادیارکن مالکنوݩ دیمیلیا د بلنڳیا گیلٛان د سٱدٱ یا ۱۰-۱۲ زارۊیی ٱ. دیمیلیا بٱر ٱسگ کوردؽا بؽشترشو کشاڤٱرزٱن ۉ کار بؽشترشو باغ کوریٱ ۉ ڤنو د اؽ کسم فرٱ نوم دیار بینٱ.[۲]

زڤون[آلشتکاری]

دیملیا ڤرٱز د مالکنوݩ کوریشو د سٱدٱ یا مؽنجایی نزیک ڤ هزار سال ڤا نزیک ترین کٱس ۉ کارؽا زڤونیشو پاٛڤٱنی ناشتنٱ. ڤٱلٛی ڤا یٱ، زڤون ڤنو ریشٱ زڤونی ۉ مٱرزؽا زڤونی فراٛ ڤا زڤونؽا راساگٱ هارگٱ دٱریا خٱزٱر دارٱ ۉ ها د جرغٱ لٛونؽا زڤونی شومال ٱفتاونشیݩ راساگٱ دٱریا خٱزٱر. لٛٱزڤؽا تالشی، هرزٱندی، گۊرونی، گیلٛٱکیۉ مازٱندٱرونی ۉ چٱن گلٛ د لٛٱزڤؽا تاتی ۉ لٛٱزڤؽا آستوݩ سمنان هان د راساگٱ زڤونی هارگٱ دٱریا خٱزٱر. اؽ لٛٱزڤؽا د دیجا ڤیرگارمٱن ها د لٛٱشک شومال ٱفاونشیݩ جرغٱ زڤونؽا اؽرونی.

مٱسٱب[آلشتکاری]

بؽشتر دیلمیا شیآن ۉ ھان د جرغٱ غلات ۉ ٱلڤٱت یاٛ بورؽ دشو سۏنی شافعی یٱن. ڤنو هٱزرٱت علٛی کور ٱبی تالبناْ نازارتریݩ ڤیرشؽڤٱ خودا دونٱن ۉ ٱلڤٱت یاٛ قرؽ د باڤٱرؽا ڤلات نشینی ۉ مٱسیهی ها د باڤٱرکونؽاشو.

نوفۊس[آلشتکاری]

نوفۊس دیمیلیایی کاْ ها د ڤلات تۏرکیٱ تٱقریبٱن ساْ تا چوار مئلٛوݩ کٱسٱ. سرچشمٱیا مؽنجا ڤلات تۏرکیٱ مۉٱن کاْ نوفۊس زایاراٛ زازا ۳ تا ۶ مئلٛوݩ کٱسٱ. نزیک ڤ ۳۰۰،۰۰۰ زازا هان د هوم پاٛڤٱن اورۊپا ۉ ٱلڤٱت بؽشتر هان د ڤلات آلمان.

دین[آلشتکاری]

دین دۏبؽشتر زایاراٛ زازا شیٱ علٱڤی ٱ ڤٱلٛی ڤرؽ د باڤٱرؽاشو د دین مٱسیٱت کارگرایی داشتٱ . بورؽ دشو هٱم سۏنیٱن. د مؽنجا زایارٱ زازا مٱسٱڤؽا جۊر ڤا جۊرؽ هؽ. نسم زازایا بوسٱلمو سۏنی ۉ نسم هٱنی دشو علٱڤیٱن. زازایا آلازیغ، دیاربٱکر، بینگۊل، شانلی اۊرفٱ، بیتلیس، سیڤراٛک، تاتڤان، آلدوش ۉ آق سرای سۏنی یٱن ۉ زازایا تۊنج ایلی ۉ ٱرزنجان علٱڤیٱن.

سرچشمٱ[آلشتکاری]