خٱلک باسک

د ڤیکیپدیا، دونسمنامٱ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
خٱلک باسک
Basques
Euskaldunak

24 Basque people.jpg
دٱسٱ ٱڤٱل: سانچو سئوم، اْلکانو، ایگناتیۊس لویلا، فرانسیس خاڤی یر، لوپیٛ دوآگر، فاستو اْلهویار
دٱسٱ دۏئم: زۊماکالرگو، آبادی، گایاریٛ، ساراساتیٛ، پیو باروخا، بالنسیاگا
دٱسٱ سئوم: اوتیازا، سناروزا، چیلیدا، اْبیاروری، گارمندی، آتشاگا

دٱسٱ چارم: آیھارتس، میگۊئل آندوریان، اولازابال، اْدورنیٛ پاسابان، هارینۊردوگ، جابی آلونسو
راساگٱیا ڤا نوفۊس ڤرتیٱگر
 Spain 2,359,400[۱]
       Basque Country 1,850,500
                    آلابا 279,000
                    بیسکای 1,160,000
                    گیبوسکا 684,000
                     نابار 508,900
 France 230,200
          لابورت 225,000
          نابار ھاری 40,000
          سولی 20,000
 آرجانتین 3.5  ملیوݩ
 شیلی 1.3 - 2.6  ملیوݩ
کۊبا 1.5  ملیوݩ
برزیل نادیٛار
اْکڤادور نادیٛار
مکزیک نادیٛار
 فیلیپین نادیٛار
 کولومبیا 60,000
35,000تا 57,793 کٱس
اوروگۊئٱ 102,200
کۊستاریکا 9,800
ڤنزائولا 5,500
بۊلیڤی نادیٛار
پرۊ نادیٛار
زۊنیا

باسکی
اْسپانیایی- 1,525,000

فرانساْیی - 150,000
دین
کاتۊلیک رۊمی، بی دین

خٱلک باسک یا باسکیٛا یٱکیٛ د جٱرغٱیا لۉنیٱ کاْ بیٛشتر هان د شمال ٱفتاوزٱنوݩ ڤلات اْسپانیا ۉ هارگٱ ٱفتاونشیݩ ڤلات فرانسٱ .

کٱلیمٱ باسک[آلشتکاری]

کٱلیمٱ باسک د زڤون فرانساْیی میٛا ۉ اْشارٱ میٛکٱ ڤ لۉن باسکو. خود زڤون فرانساْیی کٱلیمٱ باسک ناْ د زڤون گاسکون گرتٱ کاْ ڤا کٱلیمٱ ڤاسکو د زڤون اْسپانیایی هوم ریشٱ ئا. د چٱن تا سکٱ د گات سٱدٱ یٱکوم ۉ دۏئم دئما زارۊ د ڤلات باسک دیارجۊری بینٱ ایٛ راساگٱ ڤا نوم بارسکونس دیٛاری کردٱ. جاگٱیی کاْ ایٛ سکٱیا دیٛار بینٱ د پامپولونا بیٱ کاْ ڤیرگار دونسمنیٛا مۊئٱن ایٛ راساگٱ میٛنجاڤٱن زهشتگٱ ڤاسکونیا بیٱ. چٱن تا میٛن جۊری کاْ خوشو د پایٱ کٱلیمٱ شناسی سلتیک ی ئن چنی دیٛاری میٛکٱ کاْ کٱلیمٱ باسک هومبٱراڤٱرٱ ڤا خٱلک کوسار. خٱلک باسک د زڤون خوشو یٱئنی زڤون باسکی ڤ خوشو موئٱن یۊسکالدۊناک کاْ تٱکیش مۊئٱاوسکالدوݩ کاْ ایٛ کٱلیمٱ د کٱلیمٱ یۊسکال گرتٱ بیٱ ۉ نوئاڤٱن دون کاْ د ایٛ کٱلیمٱ اْزاف بۊئٱ ایٛ کٱلیمٱ مۊئٱ ڤ کٱسی کاْ باسکی قسٱ میٛکٱ ٱلڤٱت یٱنٱ باید بۊیی کاْ هر باسکی ڤ زڤون باسکی قسٱ نمیٛکٱ. د پایٱ کٱلیمٱ نۏ رٱڤٱندیٛار یۊسکۊتار کاْ د سٱدٱ نۏزدٱ زارۊیی دیٛاری کردٱ ۉ سریٱکش مۊئٱ یۊسکۊتاراک ایٛ کٱلیمٱ بیٛشتر دیجا رٱهزهشتی دارٱ گاسی ایٛ آئم باسکی قسٱ بٱکٱ یا نٱکٱ. آلفونسو اْریگوئن مۊئٱ کاْ کٱلیمٱ یۊسکارا د یاْ ٱنجومدیٛار باسکی کاْ اْناڤتسیٱ گرتٱ بیٱ د گوتٱ ڤ ایٛ کٱلیمٱ هومبٱراڤٱرٱ ڤا رٱڤش هٱچایٱ کردن.

ڤیرگار[آلشتکاری]

د گاتی کاْ دیٛار بیٱ زڤون باسکی ڤا زڤونیٛا هند ۉ اورۊپایی هیچ نزیکی نارٱ خٱلک باسک چئنی فکر میٛکٱن کاْ خٱلک اورۊپا ایٛ راساگٱ ناْ گرتنٱ.یاْ ڤارٱسی فرٱ نازا نشوݩ میٛٱ کاْ دئما زیر نیٛخیز رٱتن راساگٱ باسک نشین ڤ دٱس اورۊپاییا خٱألک باسک ایچاْ ایسجا بینٱ ۉ یاْ چۊٱ فرٱ نازار دارن کاْ هین گات ڤٱزآلیشت نۏبٱردینٱ ۉ دئماتری ایسجا بیئن ڤنو د چی میٛناڤٱ ایبری ئٱ 7000 سال دئماتر د زارۊئٱ. چنی دیٛاری میٛکٱ کاْ باسکیٛا ایسجایا ٱڤلی اورۊپا ٱفتاونشیݩ خوسۊسٱن د پایە گوتٱیا اْسترابو ۉو پلینی کاْ گوتنٱ ایسجایا ٱسلی راساگٱ فرانکو کانتابریٱن بینٱ. د سٱدٱیا میٛنجایی د راساگٱ میٛنجا گئلالیٛا ایبرو ۉ گارون میٛ گوتن دۊک نشیݩ گاسکونی. ایٛ راساگٱ د سٱدٱیا میٛنجایی د دۏ لا زیر فشار بی د یٱ لا پاتشایی ڤیزیگۊت و د لا هٱنی موسٱلمونیٛا کاْ د هارگٱ اْسپانیا بیئن. ڤٱلی موسٱلمونیٛا د فرانکیٛا کاْ د شمال اْسپانیا ۉ باسک بییٛن شکٱس هٱردن ۉ د ایٛ گات د ڤلات باسک سامونٱ دۉلتی فئودالی ۉ ڤولات شٱئری بیٱ. اۊساْ راساگٱ ڤاسکونیا نوئا ایٛ جریان بی ڤ چٱن تا راساگٱ فئودالی کوچکتر چی کاستیلیٛ، پامپولونا ۉ چٱن تا راساگٱ کۏساری د کۏیا پیرنٱ چی آراگون، سوبراربیٛ ۉ چٱن تا راساگٱ هٱنی. ٱلڤٱت فرٱ د خٱلک اْسپانیا د سٱدٱیا 9 ۉ 10 زارۊیی مالکٱنوݩ کردن سی راساگٱیا باسک نشیݩ دئمایی. د گات پاتشایی پامپولونا، پاتشایی راساگٱ میٛنجایی باسک کاْ د نوئاتر ڤا نوم نابارا نوم دیٛار بی، بی ڤ یاْ دۉلت فئودالی ۉ د ایٛ گات فرٱ د راساگٱیا پاتشایی کاستیل ۉ آراگون ۉ هومسایا فرانساْیی خوش کارگرایی داشتٱ. د ایٛ گات بی کاْ کاستیل راساگاْ بال اۉیی ایٛ ڤلات ناْ سی خوش گرت. د گات ڤٱزآلیشت فرانسٱ د سال 1970 زارۊیی هٱمچنی جٱنڳ کارلیستیا ۉ گات پاتشایی شارل سئیوم ۉ جانشینیٛا ڤ ڤلات باسک(راساگٱ باسک اۊسنی) فرٱ خودسلاداری داشتٱ. د گات رٱگوڤاری قانوݩ پاتشایی مٱشرۊتٱ د اْسپانیا د سال 1970 زارۊیی ڤ نوئا ڤلات باسک سی خوش یاْ ڤلات خودسلادار بیٱ کاْ مجلس ۉ ساڤارگٱیا آموختارکاری د هوکۊمٱت پاتشایی اْسپانیا دارٱ.

ڤلات شناسی[آلشتکاری]

ایٛ ڤلات ساْ تا زیربٱئرجا دیڤونداری دارٱ. دۏ تا د ایٛ زیربٱئرجایا یٱئنی نابارا ۉ راساگٱ خودسلادار باسک هان د اْسپانیا ۉ یٱکیٛ هٱنیشو ها د ڤلات فرانسٱ. اۊساْ راساگٱ خودسلادار باسک اْسپانیا کاْ د پایٱ قانوݩ 1978 اْسپانیا رٱڤٱندیٛاری بیٱ ها د ساْ تا د آستونیٛا ایٛ ڤلات کاْ ڤنونن: آلابا، گیپۊسکا ۉ بیسکای ایٛ راساگٱ خودسلادار د زڤون باسکی هومبٱراڤٱرٱ ڤا Euskal Autonomia Erkidegoa ۉ د زڤون اْنڳلٛیسی ڤش مۊئٱن راساگٱ خودسلادار باسک.

عسگدونی[آلشتکاری]

سرچشمٱ[آلشتکاری]

  1. IV. Inkesta Soziolinguistikoa Gobierno Vasco, Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2008, ISBN 978-84-457-2775-1