خلک زازا

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
زازا
Seyid Riza with his sons.jpg
Sheikh Sherif, Sheikh Said, Kasim, Sheikh Abdullah.jpg
Ferhat Tunc2.jpg
Сельчук Шахин.jpg
Diyab Agha.jpg
Aynur Dogan.jpg
Songül Öden.jpg
کول نوفۊس
3 میلیۊن کٱس
راساگٱیا ڤا نوفۊس ڤرتیٱگر
 Turkey
دٱرتیج بیاٛن: نزیک ۋ. 300,000 کٱس
اۊستارالیا، اوتریش، بلجیک، فرانسٱ، آلمان، هولند، سۊئد،سۊئیس، بریتانیا، ۋولاتچٱیا یکاگرتٱ اٛمریکا.
زۊنیا
زازاکی
دین
اٛسلام (ٱلٱۋی و سونی)
جرغٱیا لۉنی ڤابستٱ
کوردی، گیلکی، فارس، مازندرانی

خألک زازا، دیمیلی، کاٛرمانجکی یا کیردی (د زازاکی: Zaza, Dımıli, Kırmancki, Kırd) یاٛکی د خٱلکیا ایرۊنیٱ کاٛ هان د اٛفتۉزنۊن آناتۊلی (تۊرکیٱ ایساٛنی). زۊن ۋاٛنۊ زازاکی ٱ.[۱] راساگٱ زاٛشت داٛمیلیا ها د ٱفتۉزنۊن تورکیٱ زازائیستان کٱ د ۋرگرتٱ دورسیم، آلازیغ، ٱرزنجان و آماٛدٱ. ۋنۊ د راساگٱ یایی چی آماٛد ۋا کوردیا کورمانج هومسا و هوم زاٛشتن و بیشترشۊ می تۊنن و کوردی کورمانجی هم قسٱ بٱکن.

ریشٱ[ڤیرایشت]

خلک زازا خوشۊ نٱ ۋا نوم دیمیلی(DIM(I)LĪ) نوم دیار کردنٱ د ری شیۋٱ چاٛنی میا کاٛ ای نوم د کٱلیمٱ داٛیلٱم گرتٱ بیٱ. دیمیلیا د مینجا هومسایاشو ڤا نوم زازا دیار بیاٛنٱ کاٛ ای کٱلیمٱ هومبراۋرٱ ۋا بٱر بیاٛن و ای کٱلیمٱ یاٛ گاٛل کٱلیمٱ کوچک بیٱ سی یٱ کاٛ ۋنۊ ۋ هچایٱ دنگدار و ۋ یٱک شیۋساٛن دنگدار فاٛرٱ ها د زۊنشۊ. جاگٱ زۊن دیمیلی اٛم نشۊن دیارکون سرچشمٱ جایی کٱ دیملیا د اۊچاٛ اۊمانٱ. چاٛنی کاٛ د نوم دیمیلیا میا، چاٛنی دیاری میکٱ کاٛ بییئن دیمیلیا د راساگٱیایی کاٛ هان داٛشۊ جادیارکون مالکنۊن دیلمیا د باٛلٱنگیا گیلان د سدٱ یا ۱۰-۱۲ زارۊیی ٱ. دیمیلیا برٱسگ کودریا بیشترشۊ کشاۋرزن و کار بیشترشۊ باغ کاریٱ و ۋنۊ د ای کاٛسم فاٛرٱ نوم دیار بینٱ.[۲]

زۊن[ڤیرایشت]

دیملیا ناٛها د مالکنۊن کاریشۊ د سٱدٱ یا مینجایی نزیک ۋ هزار سال ۋا نزیک ترین کٱس و کاریا زۊنیشۊ پیۋندی ناشتنٱ. ۋلی ۋا یٱ، زۊن ۋنۊ ریشٱ زۊنی و مرزیا زۊنی فاٛرٱیی ۋا زۊنیا راساگٱ هارگٱ دریا خزر دارٱ و ها د جرغٱ لۉنیا زۊنی شومال ٱفتۉنشین راساگٱ دریا خزر. لاٛزۋیا تالشی، هرزندی، گۊرۊنی، گیلکی و مازندرانی و چٱن گاٛل د لاٛزۋیا تاتی و لزۋیا آستۊن سمنان هان د راساگٱ زۊنی هارگٱ دریا خزر. ای لزۋیا د دیجا ۋیرگارمٱن ها د لاٛشک شومال ٱفتۉنشین جرغٱ زۊنیا ایرانی.

مٱسٱۋ[ڤیرایشت]

بیشتر دیلمیا شیٱ آن و ھان د جرغٱ غلات و ٱلۋت یاٛ قٱری دشۊ سونی شافئی ین. ۋنۊ هزرٱت ٱلی اٛبن ٱبیتالب نٱ نازارتری ۋیرشیۋٱ خودا دۊنن و ٱلۋت یاٛ قٱری د باۋریا ۋولات نشینی و مٱسیی ها د باۋرکونیا ۋنۊ.

نوفۊس[ڤیرایشت]

نوفوٙس دیمیلیایی کٱ ها د ۋولات تورکیا تقریۋٱن ساٛ تا چار میلیۊن کٱسٱ. سرچشمٱیا مینجا ۋولاتی تورکیٱ مۊٱن کاٛ نوفۊس خلک زازا ۳ تا ۶ میلیۊن کٱسٱ. نزیک ۋ ۳۰۰،۰۰۰ زازا هان د هوم پیۋند اورۊپا و ٱلۋت بیشتر هان د ۋولات آلمان.

دین[ڤیرایشت]

دین دوبیشتر خلک زازا شیٱ ٱلٱۋی ٱ ۋلی پاراٛیی د باۋریا ۋنۊ د دین مٱسیٱت کارگاٛرایی داشتٱ . دٱساٛیی د ۋنۊ نٱم سونی یاٛن. د مینجا خلک زازا مٱسٱۋیا جۊر ۋا جۊری هی. ناٛسم زازایا موسلمۊ سونی و ناٛسم هٱنی د ۋنۊ ٱلٱۋی یاٛن. زازایا آلازیغ، دیاربکر، بینگۊل، شانلی اۊرفٱ، بیتلیس، سیۋراٛک، تاتۋان، آلدوش و آق سرای سونی یاٛن و زازایا تۊنج ایلی و ٱرزنجان ٱلٱۋیاٛن.

سرچشمٱ[ڤیرایشت]