خلک زازا

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پراٛستن د: ناڤجۊری, پی جۊری
زازا
Seyid Riza with his sons.jpg
Sheikh Sherif, Sheikh Said, Kasim, Sheikh Abdullah.jpg
Ferhat Tunc2.jpg
Сельчук Шахин.jpg
Diyab Agha.jpg
Aynur Dogan.jpg
Songül Öden.jpg
کول نوفۊس
3 میلیۊن کٱس
راساگٱیا ڤا نوفۊس ڤرتیٱگر
 Turkey
دٱرتیج بیاٛن: نزیک ۋ. 300,000 کٱس
اۊستارالیا، اوتریش، بلجیک، فرانسٱ، آلمان، هولند، سۊئد،سۊئیس، بریتانیا، ۋولاتچٱیا یکاگرتٱ اٛمریکا.
زۊنیا
زازاکی
دین
اٛسلام (ٱلٱۋی و سونی)
جرغٱیا لۉنی ڤابستٱ
کوردی، گیلکی، فارس، مازندرانی

خألک زازا، دیمیلی، کاٛرمانجکی یا کیردی (د زازاکی: Zaza, Dımıli, Kırmancki, Kırd) یاٛکی د خٱلکیا ایرۊنیٱ کاٛ هان د اٛفتۉزنۊن آناتۊلی (تۊرکیٱ ایساٛنی). زۊن ۋاٛنۊ زازاکی ٱ.[۱] راساگٱ زاٛشت داٛمیلیا ها د ٱفتۉزنۊن تورکیٱ زازائیستان کٱ د ۋرگرتٱ دورسیم، آلازیغ، ٱرزنجان و آماٛدٱ. ۋنۊ د راساگٱ یایی چی آماٛد ۋا کوردیا کورمانج هومسا و هوم زاٛشتن و بیشترشۊ می تۊنن و کوردی کورمانجی هم قسٱ بٱکن.

ریشٱ[ڤیرایشت]

خلک زازا خوشۊ نٱ ۋا نوم دیمیلی(DIM(I)LĪ) نوم دیار کردنٱ د ری شیۋٱ چاٛنی میا کاٛ ای نوم د کٱلیمٱ داٛیلٱم گرتٱ بیٱ. دیمیلیا د مینجا هومسایاشو ڤا نوم زازا دیار بیاٛنٱ کاٛ ای کٱلیمٱ هومبراۋرٱ ۋا بٱر بیاٛن و ای کٱلیمٱ یاٛ گاٛل کٱلیمٱ کوچک بیٱ سی یٱ کاٛ ۋنۊ ۋ هچایٱ دنگدار و ۋ یٱک شیۋساٛن دنگدار فاٛرٱ ها د زۊنشۊ. جاگٱ زۊن دیمیلی اٛم نشۊن دیارکون سرچشمٱ جایی کٱ دیملیا د اۊچاٛ اۊمانٱ. چاٛنی کاٛ د نوم دیمیلیا میا، چاٛنی دیاری میکٱ کاٛ بییئن دیمیلیا د راساگٱیایی کاٛ هان داٛشۊ جادیارکون مالکنۊن دیلمیا د باٛلٱنگیا گیلان د سدٱ یا ۱۰-۱۲ زارۊیی ٱ. دیمیلیا برٱسگ کودریا بیشترشۊ کشاۋرزن و کار بیشترشۊ باغ کاریٱ و ۋنۊ د ای کاٛسم فاٛرٱ نوم دیار بینٱ.[۲]

زۊن[ڤیرایشت]

دیملیا ناٛها د مالکنۊن کاریشۊ د سٱدٱ یا مینجایی نزیک ۋ هزار سال ۋا نزیک ترین کٱس و کاریا زۊنیشۊ پیۋندی ناشتنٱ. ۋلی ۋا یٱ، زۊن ۋنۊ ریشٱ زۊنی و مرزیا زۊنی فاٛرٱیی ۋا زۊنیا راساگٱ هارگٱ دریا خزر دارٱ و ها د جرغٱ لۉنیا زۊنی شومال ٱفتۉنشین راساگٱ دریا خزر. لاٛزۋیا تالشی، هرزندی، گۊرۊنی، گیلکی و مازندرانی و چٱن گاٛل د لاٛزۋیا تاتی و لزۋیا آستۊن سمنان هان د راساگٱ زۊنی هارگٱ دریا خزر. ای لزۋیا د دیجا ۋیرگارمٱن ها د لاٛشک شومال ٱفتۉنشین جرغٱ زۊنیا ایرانی.

مٱسٱۋ[ڤیرایشت]

بیشتر دیلمیا شیٱ آن و ھان د جرغٱ غلات و ٱلۋت یاٛ قٱری دشۊ سونی شافئی ین. ۋنۊ هزرٱت ٱلی اٛبن ٱبیتالب نٱ نازارتری ۋیرشیۋٱ خودا دۊنن و ٱلۋت یاٛ قٱری د باۋریا ۋولات نشینی و مٱسیی ها د باۋرکونیا ۋنۊ.

نوفۊس[ڤیرایشت]

نوفوٙس دیمیلیایی کٱ ها د ۋولات تورکیا تقریۋٱن ساٛ تا چار میلیۊن کٱسٱ. سرچشمٱیا مینجا ۋولاتی تورکیٱ مۊٱن کاٛ نوفۊس خلک زازا ۳ تا ۶ میلیۊن کٱسٱ. نزیک ۋ ۳۰۰،۰۰۰ زازا هان د هوم پیۋند اورۊپا و ٱلۋت بیشتر هان د ۋولات آلمان.

دین[ڤیرایشت]

دین دوبیشتر خلک زازا شیٱ ٱلٱۋی ٱ ۋلی پاراٛیی د باۋریا ۋنۊ د دین مٱسیٱت کارگاٛرایی داشتٱ . دٱساٛیی د ۋنۊ نٱم سونی یاٛن. د مینجا خلک زازا مٱسٱۋیا جۊر ۋا جۊری هی. ناٛسم زازایا موسلمۊ سونی و ناٛسم هٱنی د ۋنۊ ٱلٱۋی یاٛن. زازایا آلازیغ، دیاربکر، بینگۊل، شانلی اۊرفٱ، بیتلیس، سیۋراٛک، تاتۋان، آلدوش و آق سرای سونی یاٛن و زازایا تۊنج ایلی و ٱرزنجان ٱلٱۋیاٛن.

سرچشمٱ[ڤیرایشت]