اؽل سٱگڤٱن

د ڤیکیپدیا، دونسمنامٱ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سٱگڤٱن‌ گرتٱ بیٱ د سکا ڤ مٱنی دٱلٛیر ۉ شۏجاع [۱] نوم اؽلؽ پورنوفۊس ئٱ کاْ سوکۊنٱتگا ڤنٱ د جونۊب آستوݩ کرماشو (مٱنتٱقٱ سٱکاڤٱن)، جایا مٱرکٱزی آستوݩ لٛۏرسوݩ تا شمال آستوݩ خۊزسوݩ هؽ.[۲] جۏغرافیا سکۊنٱت سٱگڤٱنؽا د دۉرٱ قاجار تا دٱشت هورو د جونۊب ڤرۊگرد گوستٱردٱ بیٱ.[۱] جٱمیٱت اؽل ‌ڤ سۊرٱت تایفٱیا کوچک ۉ موتعٱددؽ گوستٱرش پاٛدا کردٱ ۉ زناٛیی مؽکٱن.[۳] [۴] سٱگڤٱنؽا ڤ زڤون لٛۏری قسٱ مؽکٱن.[۱][۵] هنری راڤلینسون سٱگڤٱنؽا ناْ د اؽل باجلڤٱن ۉ خاستگا ڤنو ناْ ڤ هومرا اؽل باٛرنڤٱن، مۊسل عراق دونٱن ۉ موعتٱقد هؽسن باٛرنڤٱنؽا ۉ باجلڤٱنؽا د قٱرن دوئازٱم یٱنؽ د آخرؽا هوکۊمٱت سٱفٱڤیٱ یا د زموݩ ٱفشاریٱ د جایا مۊسل لٛۏرسوݩ اومان.

دروئردن بونچٱک نوم[آلشتکاری]

نوم سٱگڤٱن کاْ دگٱربین بیٱ سٱکا ئٱ ۉ ٱڤٱل ڤ تۉر سٱکڤٱن نڤشتٱ مؽ بیٱ. سٱگڤٱن د تلٱفوز تایفٱیا لٛۏرسوݩ «سی ڤٱن» ئٱ ۉ نومؽ سی سٱکاها ئٱ ۉ تٱرکیب ڤنٱ سکستوݩ ۉ سگزی ئٱ. جۊر اؽ نوم نؽایئن ناْ د مۉرد نوم سیستوݩ هٱم ماٛینؽم کاْ زیتر بنا ڤ بونچٱک سکایی، سگستان بیٱ ۉ عرۉیا ڤٱ ناْ سجسوݩ تلٱفوز مؽکردن ۉ دماتر د زڤوݩ فارسی سگسوݩ تٱبدیلٛ ڤ سیستوݩ بیٱ.نوم «سی ڤٱن» هٱم د فارسی تٱبدیلٛ ڤ سٱگڤٱن بیٱ. تۏرکؽا نوم سٱگڤٱن ناْ د زڤوݩ تۏرکی ایت ڤٱن ۉ ایتیڤٱن ۉ ایوتڤٱن ۉ ایتی ڤٱن، یٱنی هاٛ او سٱگڤٱن نوم نؽانٱ.

ڤیرگار[آلشتکاری]

رؽاسٱت[آلشتکاری]

ڤیرگار اؽل سٱگڤٱن نشوݩ ماٛیٱ کاْ اؽ اؽل د دۉرٱیا موختٱلف ڤ تۉر خوݩ ۉ رٱعیٱتی اْدارٱ مۊئٱ ڤ بٱرخلاف قرؽ د اؽلؽا لٛۏرسوݩ، خوݩ بیئن د مؽن سٱگڤٱنؽا نشونٱیا نٱجیب‌زادگی ۉ دٱلٛیلٛ ڤ موهتٱرٱم بیئن خونؽا بیٱ.[۱] تا دۉرٱ سٱلاٱنٱت مٱمٱشا قاجار یٱنؽ بیئن سالؽا ۱۲۱۳ تا ۱۲۲۷ هجری شٱمسی رؽاسٱت اؽل ڤ دٱس هونڤادٱ عٱلٛی دۊسخوݩ بیٱ کاْ دما د مٱرگ مٱمٱد هٱسٱن خوݩ، تایفٱ مختوا رؽاسٱت اؽل سٱگڤٱن ناْ ڤ دٱس گرت ۉ تا پایان اْدارٱ اؽل ڤ سۊرٱت خوݩ ۉ رٱعیٱتی، خونؽا اؽل د تایفٱ مختوا بیئن ڤلی دما د ڤٱ اْختلافؽایؽ ڤ ڤوجۊد اوما ۉ اؽل ڤ دۏ جٱمیٱت عٱلٛی خونیۉ رهیم‌خونی کوت بیٱ.[۶]

دۉرٱ زٱندیٱ[آلشتکاری]

سٱگڤٱنؽا ڤ عونڤان جۏزؽ د باجلڤٱنؽا ڤ هومرا باٛرنڤٱنؽا د جۏملٱ اؽلؽا لٛۏرسوݩ بیئن کاْ د شکل گیری هوکۊمٱت زٱندیان، ڤ کریم‌ خوݩ زٱند کومٱک کردٱ ۉ هومرا اۊ ڤ شیراز رٱتن ڤلی دما د اْنقراز سلسلٱ زٱندیٱ ڤ لٛۏرسوݩ ڤرگٱشتن ۉ د هٱرج ۉ مٱرج ٱڤلؽا هوکۊمٱت قاجار ڤ تٱسٱروف ملکؽا اؽلؽا هنی پٱرداختن.

دۉرٱ قاجار[آلشتکاری]

دما د ڤرگٱشتن اؽلؽا باجلڤٱن (سٱگڤٱنؽا) ۉ باٛرنڤٱنؽا ڤ لٛۏرسوݩ، سٱگڤٱنؽا ڤا اؽل ساکی سی تٱساهوب مٱنتٱقٱ بالاگرؽڤٱ بیئن ڤ قی کاْ نٱتیجٱ ڤٱ کوشتٱ بیئن هۏساٛ خوݩ ساکی رئیس اؽل ساکی ۉ تٱسٱروف بالاگرؽڤٱ تٱڤٱسوت اؽل سٱگڤٱن بی. دما د اؽ شکٱست ساکؽا د لٛۏرسوݩ ۉ خۊزسوݩ تیچسن ۉ کوتؽ د ڤنو ڤ عونڤان یٱکؽ د تایفٱیا سٱگڤٱن در اومان.

دۉرٱ پٱئلٱڤی[آلشتکاری]

سٱگڤٱنؽا د لٛا باٛرنڤٱنؽا، پاپیا ۉ چگنیا د شۊرش سال ۱۳۰۲ بٱر زد نیرۊیا دۉلٱتی هوکۊمٱت پٱئلٱڤی شرکٱت داشتن کاْ نٱتیجٱ شۊرش سٱرکۊب ۉ شکٱست گٱلٛۏنٱیا لٛۏر بی.

کوت بٱنی[آلشتکاری]

سٱگڤٱنؽا یٱکؽ د پٱنج اؽل باجلان ساکن لٛۏرسون ئٱ.[۷] اؽل باجلڤٱن ڤ پٱنج تایفٱ کوت مۊئٱ کاْ عبارٱتٱن د : [۶]

  • یارٱمٱدی
  • قائدرٱمٱت
  • آروان
  • دالڤٱن
  • سٱگڤٱن
تیرٱیا ٱسلی اؽل سٱگڤٱن عبارٱتٱن د
[۶]
  • مختوا
  • قولٛی
  • عٱلٛی‌دۊس
  • خداڤردی
  • مٱمٱد
  • زاٛنٱل
  • سٱگڤٱن خوردٱ
  • حاجی‌کلی
  • حاجی‌مشٱ
  • شا عینل
  • پنبٱ خور
  • مٱدیخانی
تیرٱیا فٱرعی عبارٱتٱن د
[۶]
  • عین‌الڤٱن
  • کولی‌ڤٱن
  • پیامنی
  • فٱقیر
  • فهلڤان
  • ماکیانی
  • شریف
  • نوکرٱ مران
  • مال ٱمیر
  • دلی
  • کرد
  • سلاهڤرزی (سلؽڤرزی)
  • چمال
  • چکمٱسی
  • ساکی
  • رٱشنۊ

د هنی تیرٱیا اؽل سٱگڤٱن مۊئٱ ڤ تیرٱ عین‌الڤٱن کاْ زؽر مٱجمۊعٱ گٱپؽ د تیرٱ مختوا هؽ اْشارٱ کرد کاْ بؽشتر د شمال خۊزسوݩ ۉ مٱنتٱقٱ کرگا د جونۊب شٱرقی شٱئر خورموئٱ ساکن هؽسن.[۸]

سرچشمٱ[آلشتکاری]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/18896
  2. http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-66cc42ba55c947ea8d18998a0353e944-fa.html
  3. http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/18725?sta=%D8%B3%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF
  4. =Britannica Encyclopediahttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/325225/Kurdish-language
  5. http://lorestanmiras.ir/mardomshenaasy/eilat.htm
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/284614?sta=%D8%B3%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF
  7. اؽل باجولڤٱن
  8. http://www.ashayerlorestan.ir/documents/document/11765/11766/portal.aspx