آدام ئسمیت

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پئرئستئن د: ناڤجوٙری, پئی جوٙری
آدام ئسمیت
یئ گئل عأسگ د آدام ئسمیت
ڤی دی ئوٙماە ۵ جوٙأن ۱۷۲۳ رأڤئشت دئمایی
ئوشوٙری بییە د ۱۶ جوٙأن
، کیرکالدی، شأرئستان فیف، ئسکاتلأند
د دونیا رأتە ۱۷۹۰
ئدینبورو، ئسکاتلأند
زایارە ڤأندی ئسکاتلأندی
راساگە فألسأفە أفتونئشین
ڤیر و باڤأرکو ئموٙری کئلاسیک
حاستە یا نازار فألسأفە سیاسی، فألسأفە أخلاق، ئموٙری
ڤیردیارجایا أصلی

ئموٙری کئلاسیک،
بازار آزاد،
بأرکونوٙن کار،

«دأس نادیار»
ئمضا

آدام ئسمیت ڤئ دی ئوٙماە د (۵ جوٙأن ۱۷۲۳ -د دونیا رأتە د ۱۷ جوٙئیە ۱۷۹۰) یئ گئل فیلسوٙف ئسکاتلأندی بی که ڤئ ڤا داسوٙن پیشکئردە یار ئموٙری سیاسی و بوٙە دوٙنئسمأنی ئموٙری مودئرن نوم دیارە. ڤئ یئ گئل د ڤیر و باڤأر سازیا سأرمایە داری مودئرنە، ڤئ د کئتۉ ثئرڤأت زایارە یا ڤیر و باڤأریا خوشە دئبارە ئموری دیار کاری کئردە.


زئشت نومە[ڤیرایئشت]

آدام ئسمیت کور یئ گئل ڤأکیل کئ مئندال کیرکالدی کئ ھا د راساگە فیف ڤولات ئسکاتلأند بییە. ڤیرگار ڤئ دی ئوٙمائن ڤئ دیار نی ڤألی چئنی کئ گوتئنە ڤی د سال 1723 زایئشتی ئوٙماە ڤئ دی و ڤئ د پومزە سالئ یی رأت د دوٙنئسمأنیجا گئلاسکو و آموختارکاری د رئشنە یا فألسأفە أخلاقی و کومولأیأکی نە شوروٙ کئرد و د ئوٙچئ بی کئ فألسأفە أخلاق نە د فئرانسیس ھاچئستون یا گئرئت. د سال ۱۷۴۰ زایئشت ڤئ ڤا بوٙرس سئنئل دوٙنئسمأنیجا گئلاسکو رأت د کالئج بالیوٙل ددوٙنئسمأنیجا آکسفورد و ڤئ د سال ۱۷۴۶ زایئشتی ئوٙچئنە ڤئل کئرد. د سال ۱۷۵۱ زایئشتی ڤئ ڤا دئیڤید ھیوٙم نئڤیسیار و فیلسوٙف دأس ڤئ کار و نوم دیار ئسکاتلأندی آشنا بی. مینجا ئی دۊ گئل د دیجا ئتئقاتی و شأخصی نئزیکی بیشتئری نئسبأت د باقی آئمیا نوم دیار و جادیار د ڤیر و باڤأرکو روٙشناکاری ئسکاتلأند بی. د ھأمی سال بی کئ ئسمیت گیرینج جا ئوستادی گاتدیار آموختارکاری مأنطئق نە د دوٙنئسمأنیجا گئلاسکو نە گئرئت و د ئوٙچئ شوروٙ کئرد ڤئ دأرس دأئن رئشنە مأنطئق. دأرتیچ کاری کئتۉ ڤیر و باڤأر عاطئفە یا أخلاقی د سال ۱۷۶۲ زایئشتی ڤئ نە نئھا د رأگ ڤیر رأڤأندیاریا گات خوش. د ھأمی سال بی کئ دوٙنئسمأنیجا گئلاسکو داسوٙن دوگدورا قأڤانین (.LL.D) نە دە دئ ڤئ ڤألی د سال نئھاش؛ ئسمیت د گات سال آموختارکاری، گیرینج جا ئوٙستادی خوشە ڤئل کئرد تا بأتوٙنە ڤئ ھئنری ئسکات ناکوری چارلز تاڤنشئند (رئیس خأزانە دار د ۱۷۶۶ تا سئپتامر ۱۷۶۷) آموختاری کاری بأکە. ئسمیت دأئن حأق أندومی دوٙنئسمأنیجوٙریا نە د مئل گئرئت ڤألی دوٙنئسمأنجوٙریا زیر بارئش نأرأتئن.

شأر گئلاسگو مینجاڤأن نازاری سی حأنئن و دئماجوٙری و یئ گئل د ساڤاریا روٙشناکاری ئسکاتلأند بی. ڤئ یئ گاتی رأت د شأر پاریس شوروٙ کئرد د چأک چئنە کاری ڤا دوگدور فئرانسوٙڤا کئنە دوگدور دأربار لوئی پومزأئوم کئ ڤئ رأڤأندیار ڤیر و باڤأرکو ئموٙری فیزیوٙکئراسی بی. ڤا یە کئ ئتئقاتیا ئوٙسئنی سأرچئشمە ثئرڤأت نە طئلا و نوقرە دوٙنئس، کئنە زئمین نە یأکوٙنە سأرچئشمە ثئرڤأت می دوٙنئس و ئتئقات داشت کئ سأرچئشمە ثئرڤأت توٙلیتە؛ ڤئ می گوت فأقأط دأسە یا کئشاڤأرز رأڤأندیار تولیت ثئرڤأت د کومولأیأکی یئن. آدام ئسمیت ڤا دوگدورین کئنە کئ ری ڤئ کئشاڤأرزی و فیزیوٙکئراتیا بی یئ دئل نأبی. ئسمیت نئھا د ڤئریأشتئن د ئسکاتلأند کئتۉ ڤارئسی بییئن و چی بییئن ثئرڤأت نە د سال ۱۷۷۶ زایئشتی دأرتیچ کئرد.

مافی گە آدام ئسمیت د شأر کیرکالدی د جایی کئ حونە داش ھا د ئوٙچئ.

آرئنگیا[ڤیرایئشت]

بألگە أڤأل کئتۉ ثئرڤأت زایارە یا، لأندأن، پئلاکاری ۱۷۷۶ زایئشتی

ڤئ ڤا نیسأنئن دۊ گئل کئتۉ ڤئ نومیا ڤیر و باڤأرمأنی أخلاقی د سال ۱۷۵۹ (زایئشتی) و ڤارئسی دئبارە بییئن ثئرڤأت زایارە یا د سال ۱۷۷۶ (زایئشتی) نوم دیار بی. کتئاڤ نئھایی ڤئ یئ گئل د أڤئلی تئلاشیا سی ڤارئسی ساموٙنە کاری پیشکئرد ڤیرگارمأن صأنیئع و ئموٙری کاری د ھوم پیئڤأند ئوروٙپا ە. ری ئی کئتۉیا فئرە چأک چئنە کاری أنجوم گئرئتە و ھأر کأس یئ گئل ڤیر و باڤأر جئگا دئبارە ڤئنوٙ داشتە.


چوٙأ:ئموٙری

نأقد ڤیر و باڤأر ئسمیت[ڤیرایئشت]

ھأر کوم د دوٙنئسمأنیا دوٙنئسمأنی ئموٙری دئبارە ئسمیت یئ گئل ڤیر و باڤأر جئگا دارئن و داشتئنە و ھأر کومئشوٙ د دیجا خوشوٙ دیجایا ڤئنە ڤارئسی کئردئنە.

سأرچئشمە[ڤیرایئشت]