آتئن

د ڤیکیپئدیا، دوٙنئسمأنامه آزاد
پئرئستئن د: ناڤجوٙری, پئی جوٙری
آتئن
Αθήνα
Athīna
Athens Montage L.png
آتئن is located in Greece
آتئن
آتئن
تیارگە یا: 37°58′ شومالی 23°43′ أفتوزأنوٙن / 37.967° شومالی 23.717° أفتوزأنوٙن / 37.967; 23.717تیارگە یا: 37°58′ شومالی 23°43′ أفتوزأنوٙن / 37.967° شومالی 23.717° أفتوزأنوٙن / 37.967; 23.717
ڤولات یوٙنان
راساگە ڤولات شئناسی مینجا یوٙنان
راساگە دیڤوٙنکاری آتیکا
یأکا راساگە یی آتئن میجایی
Districts 7
دولأت
 • Mayor گئورگیوس کامینیس (خودصلادار; since 29 دسامر2009)
جاگأپی
 • شأری ۴۱۲ km۲ (۱۵۹ sq mi)
 • مئترو ۲٬۹۲۸٫۷۱۷ km۲ (۱٬۱۳۰٫۷۸۴ sq mi)
 • Municipality ۳۸٫۹۶۴ km۲ (۱۵٫۰۴۴ sq mi)
بأرزتئری بئلأنگی ۳۳۸ m (۱٬۱۰۹ ft)
کأمتئری بئلأنگی ۷۰ m (۲۳۰ ft)
نوفوٙس(۲۰۱۱)[۱]
 • تأپئسئن نوفوٙس
 • شأری ۳٬۰۹۰٬۵۰۸
 • تأپئسئن نوفوٙس شأری ۷٬۵۰۰/km۲ (۱۹٬۰۰۰/sq mi)
 • مئترو ۳٬۷۵۳٬۷۸۳
 • تأپئسئ یی مئترو ۱٬۳۰۰/km۲ (۳٬۳۰۰/sq mi)
 • Municipality ۶۶۴٬۰۴۶
 • تأپئسئ ییMunicipality ۱۷٬۰۰۰/km۲ (۴۴٬۰۰۰/sq mi)
Community
راساگه گاتی EET (یوٙ تی‌ سی +۲)
 • توٙسوٙن(DST) EEST (یوٙ تی‌ سی +۳)
Postal code 10x xx, 11x xx, 120 xx
Area code(s) 21
پئلاک ماشی Yxx, Zxx, Ixx


آتئنیوٙنانی: Αθήνα، گوتئن: آثینا) پاتأخت ڤولات یوٙنان ه. نوم ئی شأر ڤیرگارمأن د نوم آتئنا خودا ئیخا عألق جأن و ئلاهە تیە ڤاداشت کاری ئی شأر گئرئتە بییە. ئی شأر د ها د راساگە آتیکا ڤولات یوٙنان و یئ گئل د شأریا فئرە دئمادار دونیاە، ڤیرگار ئی شأر نئزیک ڤئ 3400 سالە. د گات دئماتئری آتئن یئ گئل د ڤولات شأریا فئرە پیشکئردە د راساگە پیرائوٙس بییە. حوٙری کئ ئی شأر مینجاڤأن دوٙنئسمأنی، یاگئرئتئن، هونأر و فألسأفە دونیا ئوٙسئنی بییە. حوٙنە یا أفلاطوٙن کئ د آکادئمی یا دوٙنئسمأنگە و حوٙنە أرأسطوٙ کئ د لیسە(یئ گئل گات د دأر حأنئن نوم دیار بینە نئشوٙن دیارکون جاگە ڤئ دی ئوٙمائن شأرآڤیشتە یی أفتونئشین و مأردوم کیخایی د ئی راساگە بییە جوٙری کئ د سأدە پأنجوم دئما زایئشت ئی راساگە کارگئرایی فئرە زیاتی د دأسگئرئتە یا سیاسی، ئموٙری، صأنعأتی و چیا هأنی د هوم پئیڤأند ئوروٙپا ئیسئنی روٙم دئماتری ئوٙسئنی داشتە. شأر آتئن د دیجا ئموٙری د راساگە هارگە أفتوزأزنوٙن هوم پئیڤأند ئوروٙپا فئرە پیشکئردئەأ. شأر آتئن د سال 2011 زایئشتی 664 هئزار کأس نوفوٙس داشتە و جاگئرئتە یی ئی شأر نئزیک ڤئ 39 کئلوٙمئتر چارگوٙش بییە و تأپئسئن نوفوٙس د ئی شأر فئرە زیاتە. ئوٙسئ شأر آتئن و زیربأرجایا نئزیکئش حودوٙدأن سئ مئلیوٙن و نأڤأد هئزار کأس د سال 2011 نوفوٙس داشتە، میراث گات کئلاسیک مال شأر آتئنە. ئی شأر د گاتیا پارتئنون، ئمپئراتوٙری روٙم و ئمپئراطوٙری عوثمانی فئرە پیشکئردە بییە و نأشق أساسی د شأرآڤیشتە یی أفتونئشین داشتە.

آتئن یئ گئل جأهوٙن شأرە سی یە کئ ئی شأر د دیجا ڤولات دیارکاری فئرە خوٙە و ئیچئ یئ گئل د مینجاڤأنیا ڤولاتگأردی، ئموٙری کاری، ئموٙری و دئماتأرشئناسی و چیا هأنی د دونیا ئیسئنیە. یوٙنئسکو یا ساموٙنجا میراث رأزئشتی زایارە یا یأکاگئرئتە جایا فئرە یی نە د شأر آتئن جوزڤئ میراث رأزئشتی دونیا دوٙنئسە ئی جایا دئماتأری ڤئنوٙن: آکروپولیس آتئن، پأرئستئشگە دافنی، د گات دئما خودصئلاداری آتئن د ئمپئراتوٙری عوثمانی، پارلئمان هئلئنیک، کتاڤخوٙنە زایارە یی یوٙنان، دوٙنئسمأنیجا آتئن، کئ ڤئنوٙ د گات مودئرن رأڤأندیاری بینە. أڤئلی گات بازیا ئولأمپیک د گات مودرئن د سال 1896 زایئشتی د یوٙنان بأرگوزار بییە. دۊ گئلٛ د موزە یا نوم دیاری و نازار د یوٙنان موٙزە دئماتأرشئناسی زایارە یی و موٙزە آکروپولیس کئ هأر سالە ڤولاتگأردیا فئرە یی د سأرتاسأر دونیا میان ئوٙچئ.

ڤیرگار[ڤیرایئشت]

دئماتئری ڤیرگار بییئن آئم د آتئن ها د ئشکأفت شیست کئ تأقریڤأن نئزیک ڤئ مینجا 7 هئزار سال تا 11 هئزار دئماتئر د زایئشت بییە، شأر آتئن د ئوٙ گات ڤئ نئھا نئزیک ڤئ ھأف ھئزا سال ئیسجاگە آئم بییە. و د 1400 سال دئما زایئشت ئیچئ مینجاڤأن شأرآڤیشتئ یی موٙکنای بییە و آکروپولیس قئلا مینجایی شأرآڤیشتئ یی موٙکنای بیییە، جاگە یا ھأنی کئ د ئی شأرآڤیشتئ یی فئرە نوم دیار بینە شأر موٙکنا و پیلوٙس بیینە. آتئن د گات چول کاری دوٙریا فئرە خئرۉ بی و ھأر گاتی خوشە د نۊ رأڤأندیاری می کئرد، آتئن چی هأر شأر گأپ و پیشکئردە یی د گات بورونز یئ گئل د مینجاڤأنیا ئموٙری و شأرآڤیشتئ یی بییە، د گات آئن أم ڤا سئیل کئردئن د دیارجوٙریایی کئ د راساگە کئرامیکوٙس ڤئ دأس ئوٙماە نئشوٙ میأن کئ آتئن د ئی گات أم فئرە پیشکئردە بییە و یئ گئل د مینجاڤأنیا ئموٙری و ئموٙری کاری د ئی گات بییە د پایە نئھابینی دئماتأر شئناسیا ئی گات د 900 سال د دئما زایئشت شوروٙ بییە. د سأدە شأشئ دئما زایئشت، سولون کئ یئ گئل د پاتئشایا آتئن بی یئ سئری بیتأرکاری کوموٙلە یأکی نە رأڤأندیاری کئرد کئ سأرچئشمە ئی بیتأرکاری کولنتیسیس بییە کئ ڤئ ئی بیتأرکاری نە د پایە گوتە یا خوش د سال 508 دئما زایئشت سی ئی پاتئشا گوتە. د ئی سال بی کئ آتئن د دیجا آز دأریایی فئرە قوڤین بی و د شأریا ئیوٙنی کئ د ری ڤئ ری ئیرانیا ئوٙسئنی جأن داشتئن فئرە ھومیاری د ئوٙسئ بی کئ ئسپارتیا أم ڤا آتئن سی جأن ڤا ئیرانیا ھوم دأنگ و یأکاگئر بییئن و ڤئنوٙنە د جأن ماراتون کئ د سال 490 دئما زایئشت پیش ئوٙما ئیرانیانە شئکأس دأن ڤألی دأس آخئر ئیرانیا د یئ گئل جأن دۊ بار شأر آتئن نە گئرئتئن ڤألی د گات پاتئشایی لئونیداس یوٙنانیا فئرە د ری ڤئ ری ئیرانیا جأن کئردئن. د چأن دە سال د گات طئلایی مأردوم کیخایی آتئنی نوم دیار بییە د گاتی کئ آتئن مینجاڤأن و پاتأخت و سأردیڤوٙنیار یوٙنان دئمایی بی و ئی سالیا پایە مأردوم کیخایی کومولە یأکیا أفتونئشین بییە. د ئی گات دوٙنئسمأنا نوم دیار فألسفە و سیاسأت چی یوٙرپیدوٙس و آسکیلوٙس و سوٙفوٙکئلئس بأنا مأردوم کیخایی مودئرن ئوٙسئنی آتئن و ڤولات یوٙنان نە رأڤأندیاری کئردئن د ئی گات ڤیرگارنیسیا نوم دیاری چی ھئرڤدوت و تئوسیداس د ڤیرگار نیسی فئرە کئسمدار بییئن، ئوٙسئ د ئی گات فیلسوٙف نوم دیاری چی سوقراط ئوٙما ڤئ کئ د پیشکئرد مأردوم کیخایی د آتئن و یوٙنان و د کول جایا دونیا ئیسئنی فئرە کارگئرایی داشتە.ئی حال و کار تا سالیا مینجا سأدە چاروم دئما زایئشت نئھا داشت تا ئوٙسئ کئ فیلیپ دویوم پاتئشا مأقدوٙنیە شأر آتئن نە گئرئت و ئی جاگئرئتئ یی مأقدوٙنیا تا سالیا سأدە دویوم دئما زایئشت نئھا داشت تا ئوٙسئ کئ ئمپئراتوٙر ھادئریان ئمپئراتوٙر قۉین روٙم کولئ یوٙنانئ نە گئرئت و ری باڤأریا دینی و سیاسی یوٙنانیا و آتئنیا ئوٙسئنی فئرە کارگئرایی داشت و ڤئ بی کئ پأرئستئش گە ئولأمپیک نە رأڤأندیاری کئرد. ئی شأر و ڤولات یوٙنان تا سأدە دأئوم زایئشت جوز حوکوٙمأت روم أفتوزأنوٙن بییئن تا یە کئ ئپئراتوٙری عوثمانی د سال 1458 زایئشتی ئی ڤولاتئ نە گئرئت سی خوس و تا گات جأن جأھوٙنی دویوم ئی ڤولات زیرنئخیز ئمپئراتوٙری قۉین عوثمانی بی.د سال 1821 زایئشتی کئ جأن خودصئلاداری یوٙنان د گات پاتئشایی یوٙنان شوروٙ بی ئی شأر مینجاڤأن جأنیا خودصئلاداری یوٙنان بی د گات پاتئشایی أڤئلی سئلسئلە پاتئشایی یوٙنان کئ نوٙمئش ئوتو أڤأل بی یوٙنان رأت سی لا پیشکئرد و مودئرن بییئن. أڤئلی ساختئموٙن مودئرن یوٙنان کئ د پایە آکروپولیس رأڤأندیاری بییە ساختئموٙن پارلئمان زایارە یی یوٙنان بییە. ڤولات یوٙنان د سال 1830 د ئمپئراتوٙری عوثمانی خودصئلادار و جئگا بی. ئی ڤولات تا سال 1973 زایئشتی پاتئشا داشت ڤألی د ضئد ڤئ یئ گئل کوٙتئتا بی کئ آخئری پاتئشا ڤولات یوٙنان کونستانتین دویوم بییە و نئھا پاتئشایی ڤئ حوکوٙمأت یوٙنان بییە ڤس کوٙمأرە ڤولاتی و ئیسئ یوٙنان یئ گئل د أندومیا یأکاگئریجا ئوروٙپاە.

نوفوٙس[ڤیرایئشت]

نوفوٙس آتئن د راساگە جا أصلی شأر د سال ۲۰۰۳ ھومبأراڤأر بییە ڤا ۷۴۷٬۳۰۰ کأس، د حال و باری کئ نوفوٙس چار قئر ئی شأر فئرە بیشتأر د ئی أنازە بییە و نفوٙس شأر ڤا چارقئرئش نئزیک ڤئ ۳٫۳۷ مئلیوٙن کأس د سال ۲۰۰۵ بییە.

سال نوفوٙس شأری نوفوٙس مینجا شأری نوفوٙس ئیلا و ئولا شأر
1833 4,000
1870 44,500
1896 123,000
1921 473,000 -
1921 718,000
1971 867,023 - -
1981 885,737 -
1991 772,072 3,444,358 -
2001 745,514 3,165,823 -
2011 664,046 3,090,508 -

جاگە یا نازار ڤولاتگأردی د شأر آتئن[ڤیرایئشت]

آتئن
کئلئ سیا آپوٙلیستئس نأظأر کئردە د گات ئمپئراتوٙر بیزانس
پأرستئشت گە ھئفاستوٙس.
سئتینیا زأن أندوم
Greece Parliament.jpg
Odeon of Herodes Atticus 2012.jpg





سأرچئشمە[ڤیرایئشت]

چوٙأ:پاتأختیا ئوروٙپا